Sosyal Medyada Bizi Takip Edin, Gelişmelerden Anında Haberdar Olun.
facebook twitter in rss
 
TORBA YASA ÖZEL - 6552 Sayılı Torba Yasa Hakkındaki Tüm Haber - Bilgi ve Açıklamalara Buradan Ulaşabilirsiniz...
 
Anasayfa / Dosyalar / SGK - Sigorta Mevzuatı / Asgari İşçilik Uygulaması – Örnek Hesaplamalar – Uzlaşma

Asgari İşçilik Uygulaması – Örnek Hesaplamalar – Uzlaşma

Sponsorlu Bağlantılar

Not: Asgari İşçilik Oranları ve Yapı Yaklaşık Birim Maliyet Bedelleri listeleri Pratik Bilgiler bölümünde yer almaktadır.

1-Genel Açıklama:

Asgari işçilik uygulaması; bir işin yürütümü için gerekli olan en az sigortalı sayısına, sigorta primine esas kazanç tutarına ve çalışma süresine uygun olarak işverence Kuruma yeterli işçilik bildirilip bildirilmediğinin tespitine yönelik bir uygulama olup, kayıt dışı istihdamın önlenmesini ve Kurum gelirlerinin artırılmasını amaçlamaktadır. Uygulama Ülkemizde ilk olarak 1964-1978 yılları arsında 915 sayılı “Sosyal Sigorta İşlemleri Tüzüğü”nde belirtilen usul ve esaslar dahilinde ölçümleme adı altında uygulanmış, 09.07.1987 tarihinde yürürlüğe giren 3395 sayılı Kanun ile ölçümleme sistemine son verilmiş, bunun yerine idari para cezası sistemi getirilmiş, dolayısıyla 1987-1994 devresinde ölçümleme veya asgari işçilik uygulaması yapılmamıştır. Daha sonra 01.12.1993 tarihinde kabul edilen 3917 sayılı Kanun ile 4792 sayılı Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunun 6. Maddesinde yapılan değişiklikle asgari işçilik uygulaması tekrar getirilmiş, 04.10.2000 tarih – 24190 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 616 sayılı KHK ile asgari işçilik uygulamasıyla ilgili söz konusu 6 ıncı madde iptal edilmiş, kararnamede belirtilen usul ve esaslar dahilinde asgari işçilik uygulaması bu dönemde de devam etmiş, 06.08.20003 tarihinde yürürlüğe giren 4958 sayılı Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunun 79 ve 130’uncu maddelerine eklenen fıkralar ile asgari işçilik uygulaması daha kapsamlı hale getirilmiş, en son olarak da 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 85 inci maddesinde asgari işçilik uygulaması aynen düzenlenmiş olup uygulama halen bu maddeye istinaden devam etmektedir. Ayrıca konuya ilişkin ayrıntılı düzenleme Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin eski 117 ila 121 inci, 110 ila 113 üncü maddelerinde de yer aldığı gibi, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından 02/04/2011 tarihinde yayımlanan 2011/13 Sayılı Genelgede de en son düzenlemeler çerçevesinde ayrıntılı açıklamalara yer verilmiştir.

2-Asgari İşçilik Uygulamasının Türleri:

2.1-Mevsimlik İşyerlerinde Asgari İşçilik Uygulaması:

Bu uygulama ihale mevzuatına göre yaptırılan işler ile özel bina inşaatlarını kapsamaktadır. İhale mevzuatı, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu, 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu, 4735 Sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu ile bu kanunlara bağlı olarak çıkarılan yönetmelik, tebliğ gibi alt düzenlemelerden oluşmaktadır. Asgari işçilik uygulaması; ihale mevzuatına göre yaptırılan işlerde işin kesin kabulünün ya da geçici kabulünün noksansız olarak yapıldığı tarihten sonra ve işverene ödenmesi gereken Katma Değer Vergisi hariç, malzeme fiyat farkı ve akreditif bedeli dâhil toplam istihkak tutarına, özel bina inşaatlarında ise inşaatın bitim tarihinden sonra inşaat maliyetine, Kurumca yayımlanan genelge ve tebliğde belirtilen asgari işçilik oranı uygulanarak yapılmaktadır. Eğer işveren inceleme konusu işle ilgili olarak Kurumda ayrı işyeri doyası açtırmış ve işçilik bildiriminde bulunmuş ise işin bitiminden sonra öncelikle ünite tarafından ön değerlendirme yapılmakta, bu ön değerlendirmede genelge veya tebliğ eki listede belirtilen asgari işçilik oranlarının % 25 eksiği esas alınmaktadır. Asgari İşçilik Oranları Listesinde bulunmayan işler için Asgari İşçilik Tespit Komisyonunca o işe ait asgari işçilik oranı tespit edilmektedir. Yapılan değerlendirme sonucunda işverenin yeterli işçilik bildirdiği anlaşılırsa teminat çözümünde veya yapı kullanma izin belgesi (iskan ruhsatı) almakta kullanılan ilişiksizlik belgesi/borcu yoktur yazısı verilmekte, eğer ön değerlendirme sonucunda fark işçilik çıkar da işveren fark işçiliği bir ay içinde ödemeyi kabul ederse aynı şekilde ilişiksizlik belgesi/borcu yoktur yazısı verilmektedir. Bu şekilde fark/eksik işçiliğin ödenmesi halinde sadece ödenecek fark işçiliğe ait 89 uncu madde gereği hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme zammı eklenmekte, herhangi bir idari para cezası ise uygulanmamaktadır.

Eğer ön değerlendirme sonucunda fark işçilik çıkar da işveren ödemeyi kabul etmezse veya işveren inceleme konusu işe ait malzemeli işçilik ya da salt işçilik gider faturalarının olduğunu belirtirse, bu defa söz konusu işle ilgili olarak gerekli inceleme müfettiş tarafından yapılır. Müfettiş tarafından yapılan incelemede genelge veya tebliğ eki listede belirtilen asgari işçilik oranlarının % 25 eksiği değil tamamı esas alınır. Bu şekilde yapılacak inceleme sonucunda fark/eksik işçilik çıkarsa, hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte Ünitece işverene tebliğ edilerek tahsili yoluna gidilir. Ayrıca idari para cezası da uygulanır.

Asgari işçilik oranları ile ilgili olarak SSK döneminde 03.09.1999 tarihinde 16-192 Ek sayılı Genelge ekinde, 29.09.2005 tarihinde ve 22.06.2006 tarihinde Tebliğ ekinde, SGK döneminde ise 12.05.2010 tarihli Tebliğ ekinde ayrı ayrı asgari işçilik oranları listesi yayımlanmıştır. Bu genelge ve tebliğ eki listelerden, ilgili işin yapıldığı dönemde yürürlükte/uygulamada olan genelge veya tebliğ eki asgari işçilik oranları listesinde o işe (inceleme konusu işe) ait asgari işçilik oranı var ve sonradan yayımlanan tebliğ veya tebliğler ekindeki listede yer alan asgari işçilik oranından daha düşük ise o listedeki asgari işçilik oranı uygulanır. Yani işin yapıldığı dönemde uygulamada/yürürlükte olan genelge veya tebliğ eki eski asgari işçilik oranları listesindeki işçilik oranı sonrakilerden daha düşük ise uygulanır. Onun dışında yeni tebliğ ekindeki asgari işçilik oranları uygulanır.

İşveren söz konusu işle olarak ayrı işyeri dosyası açtırmış ve işçilik bildirmişse, olay müfettişe intikal ettirilmiş ve müfettiş tarafından inceleme başlatılmış olsa bile eğer inceleme sonuçlandırılmamışsa, inceleme aşamasında işverenin eksik/fark işçilik borcunu ödeyeceğine ilişkin üniteye yazılı taahhütte bulunarak başvuruda bulunması halinde, ünitenin bu isteği ön kabulü, incelemeyi yapan müfettişin de uygun bulması koşuluyla inceleme durdurulur yani teftişten sarfınazar  edilir ve borç kesinleşir. Ünite ilk başta yapılan ön değerlendirmede olduğu gibi asgari işçilik oranı olarak listede yer alan oranın % 25 eksiği esas alarak hesaplayacağı eksik/fark işçilik borcunu işverenden tahsil eder.

İhale mevzuatına göre yaptırılan işin veya özel bina inşaatının işveren tarafından ayrı dosya açtırılmadan, fatura karşılığı dışarıya yaptırıldığının iddia edilmesi halinde de Ünitece herhangi bir ön değerlendirme yapılmadan direkt müfettiş tarafından asgari işçilik incelemesine talep edilir.

Öte yandan, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 112 nci maddesi ikinci fıkrasında, Kurumda tescil edilmemiş veya tescil edilmiş olmakla beraber hiç işçilik bildirilmemiş işyerlerinde ya da gerekli görülen hâllerde işin yürütümü için gerekli olan asgari işçilik miktarı, Kurumun denetim ve kontrolle görevlendirilmiş memurlarınca tespit olunabilir. İhale konusu ve özel nitelikteki inşaat işlerinde hangi hallerde ünitece araştırma işlemi yapılacağı Kurumca belirlenir hükmü yer aldığından, bu durumdaki ihale konusu işler ve özel bina inşaatı işyerleriyle ilgili olarak yukarıda belirtildiği gibi Ünite tarafından hiç bir ön değerlendirme/hesaplama yapılmadan müfettiş incelemesine gönderilerek müfettiş incelemesinin sonucuna göre işlem yapılmaktaydı. Ancak, 4/2/2011 tarihinde çıkarılan 2011/13 Sayılı SGK Genelgesi’nde bu konuyla ilgili olarak aşağıdaki iki istisna getirildi. Buna göre;

I-Hiç tescil edilmemiş veya tescil edilmiş olmakla birlikte hiç işçilik bildiriminde bulunulmamış olan ihale konusu işler ile özel nitelikteki bina inşaatı işyerleri ile ilgili olarak Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca işin yürütümü için gerekli olan asgari işçilik miktarının tespiti gerekmekte ise de, gerek işverenlerin gecikmeden kaynaklanacak mağduriyetlerini önlemek gerekse gayri faal bu tür işyeri dosyalarının bir an evvel tasfiyesini sağlamak amacıyla, her halükarda işin 01/01/2004 tarihinden önce bitmiş olması kaydıyla, işverenlerin taahhütname vererek hesaplanacak tutarı gecikme zammı ile birlikte ödemeleri halinde, Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarına inceleme yaptırılmaksızın ilişiksizlik belgesi verilecektir.

II-Yapıldığı Kurumca sonradan tespit edilen ticari, turistik, dinlenme amaçlı ve anahtar teslimi olmaksızın, defter tutma yükümlülüğü olmayan tescilsiz veya tescilli olmakla birlikte hiç işçilik bildiriminde bulunmayan, bittiği yılı takip eden yılbaşından itibaren bittiğinin tespiti; 2008 ve önceki yıllar için 5 yıllık süreyi, 2009 yılı için 6 yıllık süreyi, 2010 yılı için 7 yıllık süreyi, 2011 yılı için 8 yıllık süreyi, 2012 yılı için 9 yıllık süreyi, 2013 ve sonraki yıllar için 10 yıllık süreyi aşan ve 300 m2’ye kadar olan inşaat işyerleri için ünite tarafından yapılacak ön inceleme ve değerlendirme sonucunda bulunan işçilik matrahı son ayına mal edilerek tahsil edilecek. İhbar, şikayet ve şüpheli durum olmaması halinde ilişiksizlik belgesi verilecek.

Benzer durum, Kurumda ayrı işyeri dosyası açtırılmaksızın devamlı işyeri sigortalılarıyla yapıldığı iddia edilen ihale konusu işler ve özel bina inşaatları için geçerliydi. Yani, işveren tarafından devamlı işyeri sigortalılarıyla yapıldığı iddia edilen ihale konusu işler ile özel bina inşaatları için de Ünite tarafından herhangi bir işlem yapılmadan doğrudan müfettiş incelemesine gönderilmekte, müfettiş incelemesinin sonucuna göre işlem yapılmaktaydı. Özel bina inşaatlarıyla ilgili olarak aynı uygulama halen devam etmektedir. Ancak ihale konusu işlerle ilgili olarak, söz konusu 2011/13 Sayılı Genelge bu konuda da aşağıdaki istisna getirildi. Buna göre;

İhale sözleşme veya şartnamesinde ihale konusu işte çalışacak kişi/gün sayısının belli olmaması ve idarece de ihale konusu işte kimlerin çalıştırıldığının ismen Kuruma bildirilememesi halinde; ihale konusu işin devamlı mahiyetteki işyeri sigortalıları ile yapılıp yapılmadığı hususunda, ihale konusu işin yapıldığı süre zarfında devamlı mahiyetteki işyerinden Kuruma bildirilmiş olan sigorta primine esas kazanç tutarının, bildirilmesi gereken sigorta primine esas kazanç tutarının altında olup olmadığı geçici mahiyetteki işyeri dosyalarındaki araştırma işleminde olduğu gibi araştırılacak, bu şekilde yapılacak araştırma işlemi sonucunda, ihale konusu işin yapıldığı dönemde Kuruma yeterli işçilik bildiriminde bulunulduğunun anlaşılması halinde, denetim elemanı incelemesine gönderilmeksizin ihale konusu işin yapıldığı döneme ilişkin borcunun da bulunmaması halinde işverene ilişiksizlik belgesi verilecektir. Yapılan araştırma işlemi sonucunda, ihale konusu işin yapıldığı süre zarfında Kuruma bildirilmiş sigorta primine esas kazanç tutarının, bildirilmesi gereken sigorta primine esas kazanç tutarının altında olduğunun tespit edilmesi halinde ön inceleme değerlendirme belgesi düzenlenerek işverence bildirilmesi gereken SPEK tutarından daha düşük matrah bildiriminde bulunmuş ise aradaki farkın bir ay içinde ödenmesi için işverene tebliğ edilir. Belirtilen sürede ödenmesi kaydıyla ilişiksizlik belgesi verilecek, ödenmemesi halinde ise ihale konusu işin devamlı mahiyette işyeri sigortalıları ile yaptırılıp yaptırılmadığının tespiti amacıyla durum incelemeye sevk edilecektir.Yapılan araştırma işlemi sonucunda, ihale konusu işin yapıldığı süre zarfında Kuruma bildirilmiş sigorta primine esas kazanç tutarının, bildirilmesi gereken sigorta primine esas kazanç tutarının altında olduğunun tespit edilmesi halinde ön inceleme değerlendirme belgesi düzenlenerek işverence bildirilmesi gereken SPEK tutarından daha düşük matrah bildiriminde bulunmuş ise aradaki farkın bir ay içinde ödenmesi için işverene tebliğ edilir. Belirtilen sürede ödenmesi kaydıyla ilişiksizlik belgesi verilecek, ödenmemesi halinde ise ihale konusu işin devamlı mahiyette işyeri sigortalıları ile yaptırılıp yaptırılmadığının tespiti amacıyla durum incelemeye sevk edilecektir.

2.2-Devamlı İşyerlerinde Asgari İşçilik Uygulaması:

Genel denetim olarak da adlandırılmaktadır. Devamlı mahiyette olan işyerlerinde, işverenin, işyerinde yapılan işin emsaline, niteliğine, kapsam ve kapasitesine göre işin yürütümü açısından gerekli olan sigortalı sayısının, çalışma süresinin veya prime esas kazanç tutarının altında bildirimde bulunduğunun tespiti halinde, işin yürütümü açısından gerekli olan asgarî işçilik tutarı; yapılan işin niteliği, kullanılan teknoloji, işyerinin büyüklüğü, benzer işletmelerde çalıştırılan sigortalı sayısı, ilgili meslek veya kamu kuruluşlarının görüşü gibi unsurlar/kıstaslar dikkate alınarak Müfettiş tarafından tespit edilir.