Sosyal Medyada Bizi Takip Edin, Gelişmelerden Anında Haberdar Olun.
facebook twitter in rss
 
TORBA YASA ÖZEL - 6552 Sayılı Torba Yasa Hakkındaki Tüm Haber - Bilgi ve Açıklamalara Buradan Ulaşabilirsiniz...
 
Anasayfa / Dosyalar / SGK - Sigorta Mevzuatı Dosyalar / Hizmet Borçlanması – Borçlanma Yapılabilecek Hal ve Durumlar

Hizmet Borçlanması – Borçlanma Yapılabilecek Hal ve Durumlar

Sponsorlu Bağlantılar

1-Genel Açıklamalar:

Hizmet borçlanması, kişinin geriye dönük olarak, belli tarihler arasında kalan günleri için primini ödeyerek hizmet, yani gün kazanmasıdır. Kanunda belirtilen haller dışında, kişinin geriye dönük olarak istediği gibi hizmet borçlanması yapma imkanı bulunmamaktadır.

Hizmet borçlanması ile ilgili düzenlemeler; 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 41 inci ve Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin eski 70 inci, yeni 66 ncı maddelerinde yer almaktadır.

Zaman zaman çıkarılan özel borçlanma yasalarıyla getirilen borçlanma imkanları dışında, 5510 sayılı Kanunun 41 inci maddesi ve ilgili diğer mevzuata göre aşağıdaki hal ve durumlarda, sigortalıların kendilerinin veya ölümü halinde hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları halinde hizmet borçlanması yapılabilecektir. Bu hal ve durumlar;

1-Kanunları gereği verilen ücretsiz doğum ya da analık izni süreleri ile 4/a kapsamındaki (işçi) sigortalı kadının, iki defaya mahsus olmak üzere doğum tarihinden sonra iki yıllık süreyi geçmemek kaydıyla hizmet akdine istinaden işyerinde çalışmaması ve çocuğunun yaşaması şartıyla talepte bulunulan süreler (Bütün Ayrıntılarıyla Doğum Borçlanması),

2-Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine göre (kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan) askerlik sırasında zorunlu sigortalılıkları devam edenler hariç olmak üzere, er veya erbaş olarak silâh altında veya yedek subay okulunda geçen süreler,

3-4/c kapsamında olanların (memurların), personel mevzuatına göre aylıksız izin süreleri,

4-Sigortalı olmaksızın doktora öğreniminde veya tıpta uzmanlık için yurt içinde veya yurt dışında geçirdikleri normal doktora veya uzmanlık öğreniminde geçen süreler,

5-Sigortalı olmaksızın avukatlık stajını yapanların normal stajda geçen süreleri,

6-Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi (memurluk) kapsamında geçen sigortalılık süreleri hariç, sigortalı iken herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınanlardan bu suçtan dolayı beraat edenlerin tutuklulukta veya gözaltında geçen süreleri,

7-Grev ve lokavtta geçen süreler,

8-Hekimlerin fahrî asistanlıkta geçen süreleri,

9-Seçim kanunları gereğince görevlerinden istifa edenlerin, istifa ettikleri tarih ile seçimin yapıldığı tarihi takip eden ay başına kadar açıkta geçirdikleri süreler,

10-25/2/2011 tarihinden sonraki sürelere ilişkin olmak üzere, 4857 sayılı Kanuna göre kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan sigortalıların, kısmi süreli çalıştıkları aylara ait eksik süreler,

11-Sigortalı olmaksızın, 8/4/1929 tarihli ve 1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanuna göre yurt dışına gönderilen ve öğrenimini başarıyla tamamlayarak yurda dönenlerden yükümlü bulunduğu mecburi hizmet süresini tamamlamış olanların, yurt dışında resmî öğrenci olarak geçirmiş oldukları öğrenim sürelerinin 18 yaşının tamamlanmasından sonraki döneme ait olan kısmı,

hizmet borçlanması kapsamına girmektedir.

Yukarıdaki 2, 4, 5, 8, 11. maddelerde belirtilen sürelerin borçlanılması halinde, 5510 sayılı Kanuna göre tespit edilen sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki süreler için yapılmışsa, sigortalılığın başlangıç tarihi, borçlandırılan gün sayısı kadar geriye götürülür. Prime esas kazançlar ise borçlandırılan sürelerin geçtiği tarihteki ilgili aylara mal edilir. Örneğin, kişinin ilk sigortalı işe girişi 1.1.1989 ise ve bu kişi askerliğini bu tarihten önce yapmışsa, bir yıllık askerlik süresini borçlanması halinde sigorta başlangıcı 1.1.1988 olarak esas alınır.

Ayrıca, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı her derece ve türdeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarında ek ders ücreti karşılığında ilgili mevzuatı çerçevesinde uzman ve usta öğretici olarak çalıştırılanlar, bu durumlarını milli eğitim il veya ilçe müdürlüklerinden alınacak belgelerle bu çalışmalarını belgelemeleri kaydıyla, 25/2/2011 tarihinden önceki bu kapsamdaki çalışmalarından dolayı ay içerisinde otuz günden eksik kalan sürelerini 5510 sayılı Kanunun 41 inci maddesi esaslarına göre kendileri veya hak sahipleri tarafından borçlanabilirler. Borçlanılan bu süreler 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalılık süresi sayılır.

Borçlanmanın yapılabilmesi için, sigortalıların kendilerinin veya ölümü halinde hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları ve talep tarihinde Kanunun 82 nci maddesine göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt (16 yaşından büyükler için geçerli brüt asgari ücret) ve üst sınırları (alt sınırın altı buçuk katı) arasında olmak üzere, kendilerince belirlenecek günlük kazancın % 32’si üzerinden hesaplanacak primlerini borcun tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde ödemeleri şarttır. Tahakkuk ettirilen borç tutarı, ilgiliye iadeli taahhütlü olarak tebliğ edilir. PTT alındısının ilgiliye teslim edildiği tarih borcun tebliğ tarihidir. Bir ay içinde ödenen tutara isabet eden süre geçerli sayılır. Sigortalının borçlanmaya esas günlük kazancının tespitinde, adi posta yolu ile gönderilen veya Kuruma doğrudan verilen belgenin Kurum kayıtlarına intikal ettiği tarih, iadeli taahhütlü veya acele posta servisi olarak gönderilenlerde ise postaya verildiği tarih esas alınır. Yukarıdaki 10. madde kapsamında borçlanılacak sürelere ilişkin genel sağlık sigortası primlerinin ödenmiş olması halinde, genel sağlık sigortası primi ödenmiş bu sürelere ilişkin borçlanma tutarı % 20 oranı üzerinden hesaplanır.

Bir ay içinde ödenmeyen borçlanmalar için ise eski başvuru geçersiz olur ve yeni başvuru şartı aranır. Aynı şekilde kısmi ödeme yapanların kalan sürelerinin borçlandırılması için de yeni başvuru şartı aranır.

Tebliğ edilen borçlanma tutarının tamamının ya da bir kısmının bir ay içinde ödenmesi halinde, ödenen miktara karşılık gelen süre sigortalılık süresi olarak değerlendirilir. Primi ödenmeyen borçlanma süreleri ise hizmetten sayılmaz. Borçlanma sürelerinin ne şekilde belgeleneceğini belirlemeye Kurum yetkilidir.

Sigortalılık borçlanması ile aylık bağlanmasına hak kazanılması durumunda, ilgililere borcun ödendiği tarihi takip eden ay başından itibaren aylık bağlanır. Yapılan borçlanmalarda aylık bağlanmamış olması şartıyla Kuruma yazıyla müracaat edilmesi halinde borçlanmadan vazgeçilebilir. Ödenen borçlanma tutarının tamamı faiz uygulanmaksızın iade edilir. Kısmi iade yapılmaz.

Borçlanılan süreler, uzun vadeli sigorta ve genel sağlık sigortası bakımından;

01.10.2008 tarihinden sonraki sürelere ait borçlanmalarda; borçlanılan prime esas gün sayısı borçlanılan ilgili aylara mal edilir. Seçilen prime esas kazanç, borcun ödendiği tarihteki prime esas asgarî kazanca oranlanarak, söz konusu oran ilgili ayın prime esas asgarî kazancı ile çarpılır. Bulunan tutar, ilgili ayın prime esas kazancı kabul edilir. Ancak hesaplanan prime esas kazanç hiçbir suretle o ayın prime esas azamî kazancını geçemez. Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine tabi sigortalıların 2008 yılı Ekim ayı başından önce borçlandırılan sürelere ilişkin prime esas kazançlarının değerlendirilmesinde de 5510 sayılı Kanunun 41 inci maddesi hükümleri uygulanır.

Hizmet borçlanmasına ilişkin talepler, örneği Kurumca hazırlanan hizmet borçlanması başvuru belgesi veya borçlanma isteğini belirtir dilekçe ile Kuruma yapılır. Adi posta veya kargo ile gönderilen veya Kuruma doğrudan verilen belgenin Kurum kayıtlarına intikal ettiği tarih, taahhütlü, iadeli taahhütlü olarak veya acele posta servisi ile gönderilenlerde ise postaya verildiği tarih, başvuru tarihi olarak kabul edilir. Kanunun yürürlük tarihinden önce veya sonra geçen ve Kanunun 41 inci maddesinde (yukarıda) belirtilen sürelerin borçlanılması için Kanun veya mülga sosyal güvenlik kanunlarına göre tescil edilmiş olmak yeterli olup, borçlanma talep tarihi veya ölüm tarihi itibarıyla sigortalı olma şartı aranmaz.

5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre sigortalı olanların borçlandırılan süreleri, aynı Kanunun 32 nci maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi gereğince hak sahiplerine ölüm aylığı bağlanmasında en az 5 yıllık sigortalılık süresi ve toplam 900 gün prim ödeme şartının yerine getirilmesinde dikkate alınmaz.

5510 sayılı Kanunun 41 inci maddesine göre yapılan borçlanmalarda aylık bağlanmamış olması şartıyla borçlanma tutarının tamamı sigortalının talebi halinde bir defaya mahsus olmak üzere iade edilir..

 

2-Borçlanılacak Sürelerin Belgelendirilmesi:

Borçlanma sürelerinin belgelendirilmesi, hizmet borçlanma başvuru belgesindeki ilgili bölümün aşağıda belirtilen işveren, kurum ve kuruluşlarının onayı ile gerçekleşir. Gerektiğinde usulüne göre düzenlenmiş ayrı bir belgenin de Kuruma ibrazı istenebilir.

Hizmet borçlanmaları, örneği Kurumca hazırlanan hizmet borçlanması başvuru belgelerine göre ve

1-Kanunları gereği verilen ücretsiz doğum ya da analık izni sürelerinin sigortalının bu sürelerde tabi olduğu işyerince,

2-Er veya erbaş olarak silah altında veya yedek subay okulunda geçen sürelerin askerlik şubelerince veya kuvvet komutanlıklarınca,

3-Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi (memur) kapsamında olanların personel mevzuatına göre aylıksız izin sürelerinin, ilgili kamu idarelerince,

4-Sigortalı olmaksızın doktora öğrenimi veya tıpta uzmanlık için yurt içinde veya yurt dışında geçirdikleri normal doktora veya uzmanlık öğrenim sürelerinin, ilgili hastane veya öğrenim kurumlarınca,

5-Sigortalı olmaksızın avukatlık stajını yapanların normal staj sürelerinin ilgili baro başkanlıklarınca,

6-Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında geçen süreler hariç, sigortalı iken herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınanlardan, bu suçtan dolayı beraat edenlerin tutuklulukta veya gözaltında geçen primi ödenmemiş sürelerin Cumhuriyet Savcılığınca,

7-Grev ve lokavtta geçen süreler Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürlüğünce,

8-Hekimlerin fahri asistanlıkta geçen sürelerinin ilgili tıp fakültelerince,

9-Seçim kanunları gereğince görevlerinden istifa edenlerin, istifa ettikleri tarihi takip eden ay başı ile seçimin yapıldığı tarihi takip eden ay başına kadar açıkta geçirdikleri sürelerinin ilgili kamu idarelerince,

10-1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanuna göre yurt dışına gönderilen ve öğrenimini başarıyla tamamlayarak yurda dönenlerden yükümlü bulunduğu mecburi hizmet süresini tamamlamış olanların, yurt dışında resmî öğrenci olarak geçirmiş oldukları öğrenim sürelerinin borçlandırılması hâlinde, ilgili kamu idarelerince,

onaylanması suretiyle yapılır.

Ancak, yukarıda sayılan belgelerden Kurumca elektronik ortamda alınanlar başvuru sahibinden ayrıca istenmez.

Milli Eğitim Bakanlığına bağlı her derece ve türdeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarında ek ders ücreti karşılığında ilgili mevzuatı çerçevesinde uzman ve usta öğretici olarak çalıştırılanlar, bu durumlarını milli eğitim il veya ilçe müdürlüklerinden alınacak belgelerle bu çalışmalarını belgelerler.

5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalı kadının doğum tarihinden sonraki borçlanmak istediği iki yıllık süre Kurum hizmet kayıtlarından tespit edilir.

3-Diğer Borçlanma Halleri:

3.1-4/b Kapsamındakilerin Eski Vergi Mükellefiyet Sürelerini Borçlanmaları:

5510 sayılı Kanunun geçici 8. maddesi ikinci fıkrasına uyarınca;

Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (1) ve (3) numaralı alt bentlerine göre sigortalı sayılanlardan yani;

▪ Ticarî kazanç veya serbest meslek kazancı nedeniyle gerçek veya basit usûlde gelir vergisi mükellefi olanlardan,

▪ Anonim şirketlerin yönetim kurulu üyesi olan ortakları, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin komandite ortakları, diğer şirket ve donatma iştiraklerinin ise tüm ortaklarından,

01.10.2008 tarihinden itibaren sigortalılıkları başlatılanların, 01.10.2008 tarihi ile 4.10.2000 tarihi arasında geçen vergi mükellefiyet süreleri bulunmak kaydıyla, sigortalının 01.10.2008 tarihinden itibaren 6 ay içinde talepte bulunması halinde, vergi mükellefiyet sürelerinin tamamı için 80 inci maddenin ikinci fıkrasının (a) bendine göre talep tarihindeki prime esas kazancının % 32’si üzerinden borçlanma tutarı hesaplanır ve sigortalıya tebliğ edilir. Sigortalının kendisine tebliğ edilen borçlanma tutarının tamamını tebliğ tarihinden itibaren 6 ay içinde ödemesi halinde, bu süreler sigortalılık süresi olarak değerlendirilir. Sigortalıya tebliğ edilen borç tutarının bu süre içerisinde tam olarak ödenmemesi halinde bu süreler sigortalılık süresi olarak değerlendirilmez ve ödenen tutar bu Kanunun 89 uncu maddesine göre iade edilir.

3.2-Yurtdışında Geçen Sürelerin Borçlanılması:

Bu konuyla ilgili düzenleme 3201 sayılı Kanunda yer almaktadır. Söz konusu Kanunda 17.04.2008 tarih – 5754 sayılı Kanunla önemli değişiklikler yapılmıştır. Normalde Türkiye ile aralarında Sosyal Güvenlik Sözleşmesi imzalanmış ülkelerde bulunanların o ülkedeki çalışmaları nedeniyle o ülkenin sosyal güvenlik kuruluşuna kaydolma imkanları bulunmaktadır. Ancak Türkiye ile aralarında Sosyal Güvenlik Sözleşmesi imzalanmamış ülkelerde bulunanların böyle bir imkanı olmamaktadır. 3201 sayılı Kanuna göre Türk vatandaşlarının yurt dışında 18 yaşını doldurduktan sonra, Türk vatandaşı iken geçen ve belgelendirilen sigortalılık süreleri ve bu süreleri arasında veya sonunda her birinde bir yıla kadar olan işsizlik süreleri ile yurt dışında ev kadını olarak geçen süreleri, bu Kanunda belirtilen sosyal güvenlik kuruluşlarına prim ödenmemiş olması ve istekleri halinde, bu Kanun hükümlerine göre sosyal güvenlikleri bakımından değerlendirilebilecek, yani söz konusu şartları taşıyan Türk vatandaşları isterlerse belirtilen sürelerin tamamını veya bir kısmını borçlanabileceklerdir.

3201 sayılı Kanun’un 1. maddesinde belirtilenler ile yurt dışında çalışmakta iken veya yurda kesin dönüş yaptıktan sonra ölenlerin Türk vatandaşı olan hak sahipleri sigortalının Türkiye’de hiçbir sosyal güvenlik kuruluşuna tabi çalışması yoksa Sosyal Güvenlik Kurumuna, Türkiye’de çalışması varsa en son tabi olduğu sosyal güvenlik kuruluşuna yazılı müracaat etmek suretiyle bu Kanunla getirilen haklardan yararlanabileceklerdir. Sosyal güvenlik sözleşmeleri uygulanmak suretiyle kendilerine veya hak sahiplerine kısmi aylık bağlanmış olanların borçlanma işlemleri aylık aldıkları sosyal güvenlik kuruluşunca yapılacaktır.

Borçlanma başvurusu için herhangi bir başvuru süresi bulunmamaktadır. Anayasa Mahkemesinin gerekçeli iptal kararının yayımlandığı 25.04.2003 tarihinde 18 yaşını doldurmuş Türk vatandaşları, yurtdışında geçen ve belgelendirilen çalışma sürelerini, bu çalışma süreleri arasında veya sonunda her birinde bir yıla kadar olan işsizlik sürelerini ve ev kadınları ev kadını olarak geçen sürelerini yurtdışında iken ya da yurda döndükten sonra durumlarına uygun sosyal güvenlik kuruluşuna başvurarak borçlanabileceklerdir. Ancak borçlanma yapmak için yurda kesin dönüş yapmış olma şartı bulunmamakla beraber, borçlandıktan sonra emekli olabilmek için yurda kesin dönüş yapılmış olması gerekmektedir.

Borçlanma için ödenecek döviz miktarını ve dövizin cinsini belirlemek Bakanlar Kurulunun yetkisinde olup, bu miktar 10.05.2005 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere borçlanılacak her gün için 3,5 ABD Doları (USD) olarak belirlenmiş olup, öte yandan borçlandırılan tutarı ödemek için herhangi bir süre koşulu bulunmamaktaydı. Ancak, 5754 sayılı Kanun ile 3201 sayılı Kanunun 4. maddesi değiştirilerek, borçlanma tutarları artırılmış, döviz üzerinden ödeme uygulaması sona ermiş, ayrıca ödeme süresi getirilmiştir. Buna göre; 08.05.2008 tarihinden itibaren borçlanma yapacak olanlar, başvuru gününde geçerli prime esas asgari günlük kazanç (asgari ücret) ve azamî günlük kazanç (asgari ücretin 6,5 katı) arasında seçilecek günlük kazancın % 32’si üzerinden borçlanma yapacaklar, rakamı borçlanacak kişi kendisi seçecek, ancak prime esas asgari günlük kazancın altında olmamak üzere borçlanma tutarına esas alt sınırı Bakanlar Kurulu farklı bir miktarda belirleyebilecektir.

Öte yandan, daha önce borçlanılan tutarı ödemek için belirli bir süre koşulu olmayıp, sadece tahakkuk ettirilen borç ödenmedikçe borçlandırılan süreler değerlendirilmediği gibi ödenecek günlük döviz miktarının değiştirilmesi halinde, ödenmeyen süreler için değiştirilen günlük döviz miktarı geçerli olmaktaydı. Ancak Kanunda yapılan değişiklikle artık borçlanılan tutarı ödemek için de bir süre getirilmiştir. Buna göre; tahakkuk ettirilen borç tutarının (borçlanılan paranın), tebliğ edildiği tarihten itibaren üç ay içerisinde ödenmesi gerekmekte, sadece ödeme yapılan gün sayısı prim ödeme gün sayısına ve prime esas kazanca dahil edilmekte, tahakkuk ettirilen prim borcunu tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde ödemeyenler için yeniden başvuru şartı aranmaktadır.

Borçlanmadan sonradan vazgeçenler ile yapılan borçlanma sonrasında aylık bağlanması için gerekli şartları yerine getiremeyenlere ve bunların hak sahiplerine talepleri üzerine yaptıkları ödemeler, faizsiz olarak iade edilir.

Konuyla ilgili ayrıntılı bilgi 06.11.2008 tarih ve 27046 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yurtdışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelikte yer almaktadır.

3.3-1402 Sayılı Sıkıyönetim Kanununa Göre Tutukluluk ve Gözaltında Geçen Sürelerin Borçlanılması:

5510 sayılı Kanunun geçici 36 ncı ve Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin geçici 28 inci maddesi uyarınca;

13/5/1971 tarihli ve 1402 sayılı Sıkıyönetim Kanunu uyarınca kurulan sıkıyönetim mahkemelerinin görev alanına giren suçlar nedeniyle yakalanan veya tutuklananlardan, Türk Silâhlı Kuvvetlerinin yönetime elkoyduğu 12 Eylül 1980 tarihinden itibaren haklarında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatlerine karar verilenlerin, gözaltında veya tutuklulukta geçen süreleri için kendilerinin ya da hak sahiplerinin bu durumlarını belgeleyerek 25/8/2011 tarihine kadar talepte bulunması kaydıyla, gözaltında veya tutuklulukta geçen süreleri, talep tarihinde 82 nci maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt sınırının % 32’si üzerinden hesaplanacak primlerinin; bu durumlarından dolayı dava açıp tazminat alanların borcun tebliğ tarihinden itibaren altı ay içerisinde kendilerince veya hak sahiplerince, tazminat almamış olanların ise Hazinece ödenmesi suretiyle borçlandırılmalarına imkan getirilmiştir. Ancak bu imkan geçici bir süre için getirilmiş olup 25/8/2011 tarihinde başvuru süresi dolduğundan, bu borçlanmayla ilgili olarak süresinde başvuruda bulunmamış olanlar için bu imkan ortadan kalkmıştır.www.isvesosyalguvenlik.com