facebook twitter in rss
 
2015 Yılında Uygulanacak Tutarlar / 2015 Pratik Bilgiler
TORBA YASA ÖZEL - 6552 Sayılı Torba Yasa Hakkındaki Tüm Haber - Bilgi ve Açıklamalar
Brüt Asgari Ücret Net Asgari Ücret - Bekar İşçi Prime Esas Kazanç Alt Sınır Prime Esas Kazanç Üst Sınır
1.201,50 TL 949,07 TL 1.201,50 TL 7.809,90 TL
Anasayfa / Dosyalar / SGK - Sigorta Mevzuatı Dosyalar / Sigortalı Sayılanlar ve Sayılmayanlar – Kısmen Sigortalı Sayılanlar – Sigortalı Yapılması Zorunlu Olanlar

Sigortalı Sayılanlar ve Sayılmayanlar – Kısmen Sigortalı Sayılanlar – Sigortalı Yapılması Zorunlu Olanlar

Sponsorlu Bağlantılar

1-Yasal Düzenleme:

Sigortalı sayılanlar, sayılmayanlar, sigortalılığın başlangıcı ve sona ermesi ile ilgili konular 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4 ila 9 uncu (8 inci madde hariç) maddeleri, eski ve yeni Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 9 ve 10 uncu maddelerinde düzenlenmiştir.

2-Sosyal Güvenlik Reformu İle Gelen Değişiklikler:

2.1-01.10.2008 tarihinden önceki uygulamaya göre 506 sayılı Kanunun 86 ncı maddesi uyarınca, Sosyal Güvenlik Sözleşmesi akdedilmemiş ülkelerde Türk işverenler tarafından istihdam edilen Türk işçileri, ayrıca avukatlar ve noterlerin sosyal güvenlikleri topluluk sigortası kapsamında SSK tarafından sağlanıyordu. Reformun yürürlüğe girmesiyle birlikte artık avukat ve noterler 4/b kapsamında sigortalı sayılacaklar, yurtdışında Türk işverenler tarafından çalıştırılan işçilerle ilgili olarak da 5510 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin g bendi gereğince bazı sigorta kolları uygulanacaktır.

2.2-6132 sayılı At Yarışları Hakkında Kanuna tabi jokey ve antrenörler de 4/b grubuna dahil edildi.

2.3-İsteğe bağlı sigortalılar 4/b grubuna dahil edildi.

2.4-Daha önceki uygulamaya göre 1479 sayılı Kanunun 24 üncü maddesine göre Bağ-Kur sigortalısı sayılan anonim şirketlerin kurucu ortaklarından sadece yönetim kurulu üyesi olanlar 5510 sayılı Kanunda sigortalı sayılmamışlardır.

3-Sigortalılığın Zorunlu Oluşu:

5510 sayılı Kanunun 92. maddesi uyarınca;

Kısa ve uzun vadeli sigorta kapsamındaki kişilerin sigortalı ve genel sağlık sigortalısı olması, genel sağlık sigortası kapsamındaki kişilerin ise genel sağlık sigortalısı olması zorunludur. Kanunda yer alan sigorta hak ve yükümlülüklerini ortadan kaldırmak, azaltmak, vazgeçmek veya başkasına devretmek için sözleşmelere konulan hükümler geçersizdir.

Madde metninden de anlaşılacağı üzere; sigortalı ve genel sağlık sigortalısı olmak sigortalının kendi isteğine dahi bırakılmamış, kanunen zorunlu tutulmuştur. Dolayısıyla bu konuda sigortalı – işveren arasında yapılacak sözleşmeler bile geçersiz sayılmıştır. Aynı hüküm 01.10.2008 tarihinden önce yürürlükte bulunan 506 sayılı Kanunda da yer almaktaydı.

4-Sigortalı Sayılanlar:

Sigortalı sayılanlar 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesi ile Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 9 uncu maddesinde ayrıntılı olarak belirtilmiş olup, sigortalı sayılanlar Kanunun 4. maddesinde a, b ve c olarak üçe ayrılmıştır.

Öte yandan, 5510 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesine göre 2008 yılı Ekim ayı başından önce;

a-506 (işçi) ve 2925 (tarım işçi) sayılı kanunlara tabi olanlar, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi yani 4/1-a,

b-1479 (Bağ-Kur) ve 2926 (tarım Bağ-Kur) sayılı kanunlara tabi olanlar, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi yani 4/1-b,

c-5434 (memur) sayılı Kanuna tabi olanlar Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi yani 4/1-c,

kapsamında sigortalı sayılacaklardır. Bunun istisnası ise, avukat ve noterler 01.10.2008 tarihinden önce topluluk sigortası kapsamında 506 sayılı Kanuna tabi sigortalılardı, ancak yeni dönemde 4/b kapsamında sigortalı sayılacaklar. Aynı şekilde, 6132 sayılı At Yarışları Hakkında Kanuna tabi jokey ve antrenörler de 4/b kapsamında sigortalı sayılacaklar.

Yeni dönemde 4/a, 4/b ve 4/c kapsamında sigortalı olanlar aşağıdaki gibi belirlenecek.

a-4/1-a Kapsamında Sigortalı Sayılanlar:

1-İşveren, işveren vekili veya alt işveren tarafından işe alınıp, hizmet akdine tabi çalıştırılan veya işe başlatılanlar, yani işçiler.

2-İşçi sendikaları ve konfederasyonları ile sendika şubelerinin başkanlıklarına ve yönetim kurullarına seçilenler.

3-Bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılan ve Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından belirlenen yönetmelik Ek-1’de yer alan tabloda sayılan; film, tiyatro, sahne, gösteri, ses ve saz sanatçıları ile müzik, resim, heykel, dekoratif ve benzeri diğer uğraşları içine alan bütün güzel sanat kollarında çalışanlar ile düşünürler ve yazarlar.

4-Mütekabiliyet esasına dayalı olarak sosyal güvenlik sözleşmesi yapılmış ülkelerin uyruğunda olanlar hariç, yabancı uyruklu, uyruksuz, göçmenler ve sığınmacı kişiler ile uluslararası sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmış ülke sigortalılarından, sözleşmede belirlenen istisna hâlleri dışında çalışmalarını hizmet akdine tabi sürdürenler.

5-Büyükelçilik, konsolosluk mensuplarının özel hizmetlerinde çalıştırılanlardan gönderen devlette veya üçüncü bir devlette sigortalılıklarını belgeleyemeyenler ile Türkiye’de ikamet etmekte iken buralarda çalıştırılan Türk vatandaşları.

6-4081 sayılı Çiftçi Mallarının Korunması Hakkında Kanuna göre, çiftçi malları koruma başkanlıkları veya meclisleri tarafından çalıştırılan koruma bekçileri.

7-1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununda belirtilen umumi kadınlar.

8-Millî Eğitim Bakanlığı tarafından düzenlenen kurslarda usta öğretici olarak çalıştırılanlar, kamu idarelerinde ders ücreti karşılığı görev verilenler ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4 üncü maddesinin (C) bendi kapsamında çalıştırılanlar.

9-5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesi ile isteğe bağlı sigortalılık hükümleri ve 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesi kapsamında sigortalı olmayan, kendi sigortalılıklarından dolayı bu kanunlara göre gelir veya aylık almayan ve 18 yaşını doldurmuş olanlardan; tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışanlar.

10-Ticari taksi, dolmuş ve benzeri nitelikteki şehir içi toplu taşıma aracı işyerlerinde kısmi süreli iş sözleşmesiyle bir veya birden fazla kişi tarafından çalıştırılan ve çalıştıkları kişi yanında ay içerisinde çalışma saati süresine göre hesaplanan çalışma gün sayısı 10 günden az olacak şekilde çalışanlar.

11-5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen ve Kültür ve Turizm Bakanlığınca belirlenecek alanlarda kısmi süreli iş sözleşmesiyle bir veya birden fazla kişi tarafından çalıştırılan ve çalıştıkları kişi yanında ay içerisinde çalışma saati süresine göre hesaplanan çalışma gün sayısı 10 günden az olacak şekilde çalışanlar.

12-Türkiye İş Kurumu tarafından düzenlenen Toplum Yararına Çalışma Programlarından yararlananlar.

b-4/1-b Kapsamında Sigortalı Sayılanlar:

1-Köy veya mahalle muhtarları

2-Hizmet akdine bağlı olmaksızın kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan;

a-Ticari kazanç veya serbest meslek kazancı nedeniyle gerçek veya basit usulde gelir vergisi mükellefi olanlar,

b-Gelir vergisinden muaf olup esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı olanlar,

c-Kollektif şirketlerin ortakları,

d-Limited şirketlerin ortakları,

e-Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin komandite ortakları,

f-Adi komandit şirketlerin komandite ve komanditer ortakları,

g-Donatma iştirakleri ortakları,

h-Anonim şirketlerin yönetim kurulu üyesi olan ortakları, (yönetim kurulu üyesi olmayan kurucu ortaklar sigortalı sayılmamıştır.)

ı-Tarımsal faaliyette bulunanlar,

3-6132 sayılı At Yarışları Hakkında Kanuna tabi jokey ve antrenörler.

c-4/1-c Kapsamında Sigortalı Sayılanlar:

1-Kamu idarelerinde;

a-Kanunun 4 üncü maddesi birinci fıkrasının (a) bendine tabi olmayanlardan, kadro ve pozisyonlarda sürekli olarak çalışıp, ilgili mevzuatında (a) bendi kapsamına girenler gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanlar,

b-Kanunun 4 üncü maddesi birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerine tabi olmayanlardan, sözleşmeli olarak çalışıp ilgili mevzuatında (a) bendi kapsamına girenler gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanlar ile 657 sayılı Kanunun 86 ncı maddesi uyarınca açıktan vekil atananlar,

2-Kuruluş ve personel kanunları veya diğer kanunlar gereğince seçimle veya atama yoluyla kamu idarelerinde göreve gelenlerden; bu görevleri sebebiyle kendilerine ilgili kanunlarında Devlet memurları gibi emeklilik hakkı tanınmış olanlardan hizmet akdi ile çalışmayanlar.

3-Başbakan, bakanlar, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, belediye başkanları, il encümeninin seçimle gelen üyeleri.

4-Bu kapsamda sigortalı iken aynı kapsamdaki kişilerin kurduğu sendikalar ve konfederasyonlar ile sendika şubelerinin başkanlıkları ve yönetim kurullarına seçilenlerden aylıksız izne ayrılanlar.

5-Harp okulları ile fakülte ve yüksek okullarda, Türk Silahlı Kuvvetleri hesabına okuyan veya kendi hesabına okumakta iken askerî öğrenci olanlar ile astsubay meslek yüksek okulları ve astsubay naspedilmek üzere temel askerlik eğitimine tabi tutulan adaylar.

6-Polis Akademisi ile fakülte ve yüksek okullarda, Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına okuyan veya kendi hesabına okumakta iken Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına okumaya devam eden öğrenciler.

Yukarıda 5 ve 6. maddede belirtilen okulları tamamlamadan ayrılanlar ile tamamlamalarına rağmen görevlerine başlamadan ayrılanların, bu okullarda geçen eğitim süreleri sigortalılıklarından sayılmaz.

5-Haklarında Bazı Sigorta Kolları Uygulanacak Sigortalılar ve Sigorta Kolları:

Haklarında sadece bazı sigorta kolları uygulanacak sigortalılar 5510 sayılı Kanunun 5 inci maddesinde belirtilmiştir. Buna göre;

5.1-Hizmet akdi ile çalışmamakla birlikte, ceza infaz kurumları ile tutukevleri bünyesinde oluşturulan tesis, atölye ve benzeri ünitelerde çalıştırılan hükümlü ve tutuklular hakkında, sadece Kanunun iş kazası ve meslek hastalığı ile analık hükümleri uygulanır.

5.2-3308 sayılı Meslekî Eğitim Kanununda belirtilen aday çırak, çırak ve işletmelerde meslekî eğitim gören öğrenciler hakkında iş kazası ve meslek hastalığı ile hastalık sigortası; meslek liselerinde okumakta iken veya yüksek öğrenimleri sırasında staja tabi tutulan öğrenciler ile 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 46 ncı maddesine tabi olarak kısmi zamanlı çalıştırılan öğrencilerden aylık prime esas kazanç tutarı, günlük prime esas kazanç alt sınırının otuz katından fazla olmayanlar hakkında ise iş kazası ve meslek hastalığı sigortası, bunlardan bakmakla yükümlü olunan kişi durumunda olmayanlar (yani anne veya babası üzerinden sağlık yardımı almayanlar) hakkında ayrıca genel sağlık sigortası hükümleri uygulanır.

5.3-Harp malulleri ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu, 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanuna göre vazife malullüğü aylığı bağlanmış malullerden, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) (işçi) ve (b) (kendi adına-bağımsız) bentleri kapsamında sigortalı olarak çalışmaya başlayanlar hakkında iş kazası ve meslek hastalığı sigortası hükümleri uygulanır, ancak uzun vadeli sigorta kollarına tabi olmayı istemeleri hâlinde bu isteklerini Kuruma bildirdikleri tarihi takip eden ay başından itibaren, haklarında uzun vadeli sigorta kolları uygulanır.

5.4-Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi (memur) kapsamında bir göreve başlayan tüm vazife malulleri hakkında uzun vadeli sigorta kolları hükümleri uygulanır.

5.5-Türkiye İş Kurumu tarafından düzenlenen meslek edindirme, geliştirme ve değiştirme eğitimine katılan kursiyerler hakkında iş kazası ve meslek hastalığı sigortası ile bunlardan bakmakla yükümlü olunan kişi durumunda olmayanlar (yani anne veya babası üzerinden sağlık yardımı almayanlar) hakkında ayrıca genel sağlık sigortası hükümleri uygulanır.

5.6-Ülkemiz ile uluslararası sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçileri hakkında kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası hükümleri, bu sigortalıların uzun vadeli sigorta kollarına tabi olmak istemeleri hâlinde ise Kanunun 50 nci maddesinin ikinci fıkrasının Türkiye’de yasal olarak ikamet etme şartı ile aynı fıkranın (a) bendinde belirtilen şartlar aranmaksızın haklarında genel sağlık sigortası primi hariç isteğe bağlı sigorta hükümleri uygulanır.

5.7-Harp malulleri ile 3713, veya 2330 sayılı kanunlara göre vazife malullüğü aylığı bağlanmış olanlardan 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamında çalışanlardan uzun vadeli sigorta kollarına tabi olup bu sigorta kollarından çıkmak isteyenler hakkında isteklerine dair yazılı taleplerini takip eden ayın başından itibaren sadece iş kazası ve meslek hastalığı sigortası hükümleri uygulanmaya devam edilir.

6-Sigortalı Sayılmayanlar:

Sigortalı sayılmayanlar 5510 sayılı Kanunun 6 ncı maddesi ile Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 10 uncu maddesinde ayrıntılı olarak belirtilmiştir. Bunlar;

6.1-İşverenin işyerinde ücretsiz çalışan eşi,

6.2-Aynı konutta birlikte yaşayan ve üçüncü derece dâhil bu dereceye kadar hısımlar arasında ve aralarına dışarıdan başka kimse katılmaksızın, yaşadıkları konut içinde yapılan işlerde çalışanlar,

6.3-Ücretle ve sürekli olarak çalışanlar hariç ev hizmetlerinde çalışanlar,

6.4-Kanunun 4 üncü maddesi birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalılıkları devam edenler hariç olmak üzere, muvazzaf askerlik hizmetlerini er ve erbaş olarak yapmakta olanlar ile yedek subay okulu öğrencileri,

6.5- Sosyal güvenlik sözleşme hükümleri saklı kalmak kaydıyla yabancı bir ülkede kurulu herhangi bir kuruluş tarafından ve o kuruluş adına ve hesabına Türkiye’ye bir iş için gönderilen ve yabancı ülkede sosyal sigortaya tabi olduğunu belgeleyen kişiler ile Türkiye’de kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan, yurt dışında ikamet eden ve o ülke sosyal güvenlik mevzuatına tabi olanlar,

6.6-Resmî meslek ve sanat okulları ile yetkili resmî makamların izniyle kurulan meslek veya sanat okullarında ve yüksek okullarda fiilen normal eğitim süreleri içinde yapılan, tatbikî mahiyetteki yapım ve üretim işlerinde çalışan öğrenciler,

6.7-Sağlık hizmet sunucuları tarafından işe alıştırılmakta olan veya rehabilite edilen, hasta veya maluller,

6.8-4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) (kendi adına/bağımsız çalışanlar) ve (c) (memurlar) bentleri gereği sigortalı sayılması gerekenlerden 18 yaşını doldurmamış olanlar,

6.9-Kamu idarelerinde ve Kanunun ek 5 inci maddesi (tarım sigortası) kapsamında sayılanlar ariç olmak üzere, tarım işlerinde veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz işlerde çalışanlar ile tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan; tarımsal faaliyette bulunan ve yıllık tarımsal faaliyet gelirlerinden, bu faaliyete ilişkin masraflar düşüldükten sonra kalan tutarın aylık ortalamasının, prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz katından az olduğunu muafiyet belgesiyle belgeleyenler ile 65 yaşını dolduranlardan talepte bulunanlar,

6.10-Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendine tabi olanların (tarımsal faaliyette bulunanların) ziraat odalarından, bunların bulunmadığı yerlerde tarım il/ilçe müdürlüklerinden alacakları Yönetmelik Ek-2 ve Ek-2/A’daki muafiyet belgesi ile belgeleyenler,

6.11-Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (2) numaralı alt bendine tabi olanların (gelir vergisinden muaf olup, esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı olanların) Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği’nden, bunların bulunmadığı yerlerde meslek odalarından alacakları Yönetmelik Ek-2 ve Ek-2/A’daki muafiyet belgesi ile belgeleyenler,

6.12-Kamu idarelerinin dış temsilciliklerinde istihdam edilen ve temsilciliğin bulunduğu ülkede sürekli ikamet izni veya bu devletin vatandaşlığını da haiz bulunan Türk uyruklu sözleşmeli personelden, bulunduğu ülkenin sosyal güvenlik kurumunda sigortalı olduğunu belgeleyenler ile kamu idarelerinin dış temsilciliklerinde istihdam edilen sözleşmeli personelin uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri çerçevesinde ve temsilciliğin bulunduğu ülkenin ilgili mevzuatının zorunlu kıldığı hâllerde, işverenleri tarafından bulunulan ülkede sosyal sigorta kapsamında sigortalı yapılanlar,

6.13-Gençlik ve Spor Bakanlığı, Spor Genel Müdürlüğü, Türkiye Futbol Federasyonu, bağımsız spor federasyonları tarafından yapılan her türlü gençlik ve spor faaliyetleri ile bu faaliyetlerle ilgili kamp, eğitim ve hazırlık çalışmalarında süreklilik arz etmeyecek şekilde görevlendirilenler,

Kanunun 4 üncü ve 5 inci maddelere göre sigortalı sayılmaz.

Yukarıdaki 6.8 inci maddenin uygulanmasıyla ilgili olarak, bir meslek veya sanat okulunu bitirenlerden, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu hükümlerine göre mahkemece ergin kılınmak suretiyle, öğrenimleriyle ilgili görevlerde çalışanlar hakkında 18 yaşın bitirilmiş olması şartı aranmaz.

Yukarıdaki 6.9 uncu maddenin uygulanmasında, Türkiye Ziraat Odaları Birliğinin görüşü alınır.

Yukarıda sayılanlar arasında yer alıp, dolayısıyla sigortalı sayılmayanlardan isteyenler eğer şartları da uygunsa isteğe bağlı sigortalı olabileceklerdir.www.isvesosyalguvenlik.com