Anasayfa / Yazarlar / Esman DİLLİ / Yönetmeliğe Göre Yarım Çalışma ve Kısmi Çalışma Uygulamasının Ayrıntıları

Yönetmeliğe Göre Yarım Çalışma ve Kısmi Çalışma Uygulamasının Ayrıntıları

Sponsorlu Bağlantılar

6663 sayılı Kanunla çocuğu olan veya evlat edinenlere belirli bir süre yarım çalışıp tam ücret alma ve kısmi zamanlı çalışma imkanı getirilmiş, ancak uygulamanın ayrıntısı çıkarılacak Yönetmeliğe bırakılmıştı.

Uygulamanın ayrıntısını düzenleyen Analık İzni veya Ücretsiz İzin Sonrası Yapılacak Kısmi Süreli Çalışmalar Hakkında Yönetmelik 8 Kasım 2016 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

6663 sayılı Torba Kanunla çalışanlara iki hak getirilmişti.

– Belirli bir süre yarı zamanlı çalışıp tam ücret alma (bir kısmı işverenden, bir kısmi İŞKUR’dan).

– Yarı zamanlı çalışma hakkı bittikten sonra çocuk ilköğretime başlayana kadar kısmi süreli çalışma.

– Ayrıca doğum izni bittikten sonra kadın işçilere tanınan 6 aylık ücretsiz izin hakkıyla ilgili de yeni düzenlemeler yapılmıştı.

Kanunla getirilen düzenlemeler doğrultusunda konuya zaten 6663 Sayılı Kanunla İşçi ve Memurlara Tanınan İzin Hakları, Doğum veya Evlat Edinme Sonrası Yarım Çalışma Ödeneği Nasıl Uygulanacak ? başlıklı yazılarda yer vermiştik.

Söz konusu Yönetmelikle getirilen düzenlemelerin ayrıntıları ise aşağıda belirtilmiştir.

Yarı Zamanlı Çalışıp – Tam Ücret Alma Hakkı

• İşçilere tanınan bu hak, 6663 sayılı Kanunla İş Kanununun 74 üncü maddesinde yapılan düzenlemelerle getirildi.

• Düzenleme uyarınca, analık izninin bitiminden itibaren (İş Kanunu ile işçiye tanınan analık izin hakları İşçinin İzin Hakları – Ücretli ve Ücretsiz İzinler – İzin Verilmesi Zorunlu Durumlar – İzin Süreleri başlıklı yazıda belirtilmiştir.) çocuğunun bakımı ve yetiştirilmesi amacıyla ve çocuğun hayatta olması şartıyla, kadın işçi ile üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçilere istekleri hâlinde;

– Birinci doğumda 60 gün,

– İkinci doğumda 120 gün,

– Sonraki doğumlarda ise 180 gün,

süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilecek.

– Çoğul doğumlarda bu sürelere 30’ar gün eklenecek. Çocuğunun engelli doğduğunun doktor raporu ile belgelendirilmesi hâlinde bu süre 360 gün olarak uygulanacak.

Bu haktan yararlanan kadın işçi ayrıca günlük süt izni kullanamayacak.

• Bu izin hakkından sadece doğum yapan kadın işçiler yararlanacak. Ancak üç yaşını doldurmamış çocuğun evlat edinilmesi halinde bu haktan isterse kadın işçi yerine eşi (kocası) yararlanabilecek.

• Bu şekilde kullanılan izin işveren açısından ücretsiz izin olacak. Çünkü işveren bu izni kullanan işçiye sadece çalıştığı süreyle orantılı olarak ücret ödeyecek (örneğin işçi yarım gün çalışıyorsa, işçiye yarım ücret ödeyecek), aynı şekilde sigorta primini de çalışılan süre üzerinden ödeyecek. Ancak bu durum işçi açısından ücretsiz izin olmayıp, işçi çalışmadığı süreye ait ücreti yarım çalışma ödeneği olarak İŞKUR’dan alacak (Bkz. Doğum veya Evlat Edinme Sonrası Yarım Çalışma Ödeneği Nasıl Uygulanacak ?), ayrıca yarım çalışma ödeneği verilen sürelere ait sigorta primi de (işçi ve işveren payı) İŞKUR tarafından ödenecek. Ancak, işçi yarı zamanlı çalışması için işverenden normal ücretinin yarısını alırken, kalan süre için İŞKUR’dan yarım çalışma ödeneğini brüt asgari ücret üzerinden alacak.

Kısmi Süreli Çalışma Hakkı (Çalışılan Süre Kadar Ücret Alınacak)

• İşçilere tanınan bu hak, 6663 sayılı Kanunla İş Kanununun 13 üncü maddesinde yapılan düzenlemelerle getirildi.

• Kısmi süreli çalışma, İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliğinin 6 ncı maddesinde ve yukarıda belirtilen Yönetmeliğin tanımlar kısmında; işyerinde tam süreli iş sözleşmesi ile yapılan emsal çalışmanın üçte ikisi oranına kadar yapılan çalışma olarak tamamlanmıştır.

• Düzenleme uyarınca, yukarıda belirtilen yarı zamanlı çalışma izninin veya doğum izninden sonra 6 aya kadar kullanılabilecek ücretsiz iznin bitiminden itibaren işçi, çocuğun mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden aybaşına kadar herhangi bir zamanda kısmi süreli çalışma talebinde bulunabilecek. İşçi eğer 6 aya kadar olan ücretsiz izin hakkını kullanıyorsa, bu iznin bitmesini beklemeden istediği yerde iznini kesip kısmi süreli çalışma talebinde bulunabilecek.

• Bu haktan faydalanmak isteyen işçi en az bir ay öncesinden talebini işverene yazılı olarak iletecek. İşçi yazılı çalışma talebinde; kısmi süreli çalışmaya başlayacağı tarih ile tüm iş günlerinde çalışılacak olması hâlinde çalışmanın başlama ve bitiş saatlerini, haftanın belirli günlerinde çalışılacak olması hâlinde ise tercih edilen iş günlerini belirtecek. Yani kısmi çalışmada işçi isterse her gün belirli saatler arasında, isterse sadece haftanın belirli günlerinde işyerinde çalışacak.

• İşçinin bu haktan yararlanabilmesi için eşinin çalışıyor olması gerektiğinden, kısmi süreli çalışma talep yazısına eşinin çalıştığına dair belgeyi ekleyecek. Bu belgenin niteliği yönetmelikte belirtilmemiş ancak SGK hizmet dökümü olabileceği gibi, eşinin çalıştığı yer kurumsal bir işyeriyse o işyerinden alınacak bir belge de olabilir.

• Kısmi çalışma talebinde bulunabilmek için eşin çalışıyor olması şartı;

– Ebeveynlerden birinin sürekli bakım ve tedavisini gerektiren bir hastalığının olması ve bu hastalığın tam teşekküllü hastane ya da üniversite hastanesinden alınacak doktor raporuyla belgelendirilmesi,

– Velayetin mahkemece eşlerden birine verilmesi hâlinde çocuğun velayetine sahip ebeveynin talepte bulunması,

– Üç yaşını doldurmamış bir çocuğun münferiden (tek başına) evlat edinilmesi,

hâllerinde aranmayacak.

• Yukarıdaki üç istisnai durumlar ve eşin çalışıyor olması şartı, sadece işçinin kısmi süreli çalışma başvurusu yaptığı sırada aranacak olup, kısmi süreli çalışma sırasında şartlar kaybedilse dahi söz konusu hak devam edecek.

• İşçinin usulüne uygun olarak yapacağı kısmi süreli çalışma talebini, işveren bildirim tarihinden itibaren en geç bir ay içinde karşılayacak ve işçiye talebin karşılandığını yazılı olarak bildirecek. Eğer işveren işçinin yazılı talebine bu süre içerisinde cevap vermezse, talep işçinin dilekçesinde belirtilen tarihte veya bu tarihi takip eden ilk iş gününde geçerlilik kazanacak.

• İşçinin belirtilen tarihte iş edimini sunmaya (çalışmaya) başlaması kaydıyla kısmi süreli çalışma talebi geçerli fesih nedeni sayılmayacak, yani işveren için işçiyi işten çıkarma gerekçesi olamayacak.

• Aşağıda belirtilen işlerde, işçi işverenin uygun bulması halinde kısmi süreli çalışmadan yararlanabilecek, yani işveren isterse işçinin kısmi çalışma talebini kabul etmeyebilecek.

– Özel sağlık kuruluşlarında ilgili mevzuat uyarınca mesul müdür, sorumlu hekim, laboratuvar sorumlusu ve sağlık hizmetinden sayılan işlerde tam zamanlı çalışması öngörülenler tarafından yerine getirilen işlerde (Sağlık hizmetinden sayılan işler; tabipler ve tıpta uzmanlık mevzuatına göre uzman olanlar, hemşire, ebe ve optisyenler ile 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanunun ek 13 üncü maddesinde tanımlanan diğer meslek mensupları tarafından yerine getirilen işleri ifade eder),

– Nitelikleri dolayısıyla sürekli çalıştıkları için durmaksızın birbiri ardına postalar hâlinde işçi çalıştırılarak yürütülen sanayiden sayılan işlerde,

– Nitelikleri dolayısıyla bir yıldan az süren mevsimlik, kampanya veya taahhüt işlerinde,

– İş süresinin haftanın çalışma günlerine bölünmesi suretiyle yürütülmesine nitelikleri bakımından uygun olmayan işlerde,

işverenin uygun bulması hâlinde kısmi çalışma yapılabilecek. Burada belirtilen istisnai işler dışında, eğer işyeri toplu iş sözleşmesi kapsamındaysa, kısmi süreli çalışma için işverenin onayı gerekecek işler toplu iş sözleşmesi ile ayrıca belirlenebilecek.

• Kısmi süreli çalışmaya başlayan işçi, normal süresi bitmeden istediği zaman süreli çalışmaya dönebilecek, ancak aynı çocuk için bu haktan bir daha faydalanamayacak. Ayrıca işçi bu isteğini en az bir ay öncesinden işverene yazılı olarak bildirecek. Kısmi süreli çalışmaya geçtiği için bu işçi yerine işveren tarafından işçi alınmışsa, bu işçinin iş sözleşmesi kısmi süreli çalışan işçinin tam süreli çalışmaya başlaması halinde kendiliğinden sona erecek. Eğer tam tersi kısmi süreli çalışmaya başlayan işçi işten ayrılırsa bu durumda da yerine alınmış olan işçinin iş sözleşmesi, kabul etmesi halinde kısmi süreli çalışan işçinin işten ayrıldığı tarihten itibaren belirsiz ve tam süreli sözleşmeye dönüşecek.

• Kısmi süreli çalışmanın, günlük ve haftalık çalışma saatleri, o yerin gelenekleri, işçinin yapmakta olduğu işin niteliği ve işçinin talebi dikkate alınarak işveren tarafından belirlenecek. Ayrıca kısmi süreli çalışan işçinin ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatleri çalıştığı süreye orantılı olarak ödenecek.

İşveren Yarı Zamanlı Çalışma veya Kısmi Süreli Çalışma Hakkından Yararlanan İşçinin Açığını Nasıl Kapatacak ?

Yönetmelikte belirtilmemiş olsa da işveren gerek yarı zamanlı çalışma, gerekse kısmi süreli çalışma yapan işçinin işyerinde çalışmadığı süreler için doğacak açığı, geçici iş ilişkisi kurma yoluyla özel istihdam bürolarından temin edebilecek. Bu şekilde eleman temini ve işçi çalıştırma şekli 6715 Sayılı Kanunla Gelen Esnek Çalışma Şekilleri başlıklı yazıda belirtilmiş, ayrıca 11 Eylül 2016 tarihinde yenilenen Özel İstihdam Büroları Yönetmeliğinde uygulamanın ayrıntısı düzenlenmiştir. (isvesosyalguvenlik.com)

Esman DİLLİ*

———-

* Başmüfettiş, Sosyal Güvenlik Kurumu

Yorum yaz

E posta adresiniz yorumda görünmeyecek. Hakaret ve küfür içeren yorumlar yayımlanmayacaktır. YORUMLAR ONAYA TABİ OLUP, ONAYLANDIKTAN SONRA SAYFADA GÖRÜNECEKTİR. Zorunlu alanlar işaretlenmiştir. *

*