Anasayfa / Emeklilik / Emeklilikte Yaşı Beklerken Çalışmaya Devam Etmenin Aylığa Etkisi

Emeklilikte Yaşı Beklerken Çalışmaya Devam Etmenin Aylığa Etkisi

Sponsorlu Bağlantılar

SSK KAPSAMINDA PRİM ÖDEME GÜN SAYISINI DOLDURUP DA YAŞI BEKLEME SÜRESİNE KADAR ÇALIŞMANIN EMEKLİ AYLIĞINA ETKİSİ

1- GİRİŞ: SSK çalışanlarınca merak edilen en önemli konulardan biri de “emeklilik şartları açısından prim ödeme gün sayısını doldurduktan sonra fazla çalışma veya emeklilik yaşına kadar çalışmanın emekli aylığına etkisi ne yöndedir ?” hususudur.

Normal şartlar altında SSK çalışanları için aylık bağlama hesabı “ortalama kazanç” ile “aylık bağlama oranı”nın çarpımı olduğundan, fazla çalışma karşılığında da aylık bağlama oranı arttığından, asgari prim ödeme gün sayısını doldurduktan sonraki aynı kazanç düzeyindeki her fazla çalışmanın emekli aylığını artırması beklenmektedir.

İş bu yazımızda bu konuya dönemsel olarak bakılacak ve değerlendirilmesi yapılacaktır.

2- KONUNUN DEĞERLENDİRİLMESİ

Bilindiği üzere, günümüz itibarıyla, daha doğrusu SSK kapsamında çalışanların emeklilik süreleri dikkate alındığında, emeklilik şartları açısından üç farklı dönem bulunmaktadır.  Bu farklılık sadece emeklilik şartları açısından değil, aynı zamanda emekli aylığının hesaplanması açısından geçerlidir.

Emeklilik şartları açısından bu dönemler;

– 8/9/1999 tarihi öncesi,

– 8/9/1999-30/4/2008 dönemi,

– 30/4/2008 tarihi sonrası,

olarak karşımıza çıkmaktadır.

Yukarıda belirtilen dönemler için emekli aylığının hesaplanmasında bazı tarih ötelemeleri söz konusu olup, söz konusu dönemler;

– 1/1/2000 (kamuda çalışanlar için 15/1/2000) tarihi öncesi,

– 1/1/2000-1/10/2008 dönemi,

– 1/10/2008 (kamuda çalışanlar için 15/10/2008) tarihi sonrası,

olarak biraz daha değişik olarak belirlenmiştir.

Buna göre SSK kapsamında çalışanlar için her üç dönemde emeklilik şartları farklı olduğu gibi emeklilik aylığı hesaplamalarında da farklılık getirilmiştir.

Dönemler itibarıyla emekli aylığının hesaplanmasına genel açıdan bakıldığında,

– 1/1/2000 tarihi öncesinde çalışanların emeklilik tarihinden önceki 5 veya 10 yılın kazançları esas alınmak suretiyle; bu kazançların ortalamasının, oluşturulan normal veya üst gösterge tablolarına denk gösterge rakamı ile cari memur maaş katsayısının çarpımına aylık bağlama oranının (bu dönemde normal gösterge tablosu için aylık bağlama oranı 5000 prim ödeme gün sayısı için fiks % 60 ve 5000 günden fazla her 240 gün ve kadınlar için 50 ve erkekler için 55 yaştan sonraki her yaş için birer puan artırılmak suretiyle, üst gösterge tablosu için de göstergesine göre % 50 ila % 59 arasında tespit edilmektedir) uygulanması suretiyle,

– 1/1/2000 ila 1/10/2008 döneminde emeklilik tarihinden önceki tüm kazançlar esas alınarak ve bu kazançların (emeklilik tarihi ile bundan bir önceki yılın kazançları hariç) emeklilik tarihine kadar her yıl için güncelleme katsayısı (bu dönemde güncelleme katsayısının TÜFE x Gelişme Hızı olarak belirlenmiştir) uygulanarak bulunması ve bu kazançların aylık ortalamasına aylık bağlama oranının (bu dönemde aylık bağlama oranı fiks olmaktan çıkarılmış ve çalışma süresinin ilk 10 yılı ve her yılı % 3,5 olmak üzere % 35, sonraki 15 yılı ve her bir yılı için % 2 olmak üzere  % 20 ve sonraki, yani 25 yıldan sonraki her bir yıl için de % 1,5 olarak belirlenmiştir) uygulanması suretiyle,

–  1/10/2008 tarihinden sonraki dönemde ise emeklilik tarihinden önceki tüm kazançlar esas alınarak ve bu kazançların (emeklilik tarihi ile bundan bir önceki yılın kazançları hariç) emeklilik tarihine kadar her yıl için güncelleme katsayısı (bu dönemde güncelleme katsayısının TÜFE + Gelişme Hızının % 30’u olarak belirlenmiştir) uygulanarak bulunması ve bu kazançların aylık ortalamasına aylık bağlama oranının (1/10/2008 tarihinden önce çalışmaya başlayanlar için ilk 10 yıl % 3, sonraki yıllar için % 2, 1/10/2008 tarihinden sonra ilk defa çalışmaya başlayanlar için her yıl için % 2 olarak belirlenmiştir) uygulanması suretiyle,

hesaplanmaktadır.

Bu dönemlerde hesaplanan aylıklar için ilk iki dönemde alt sınır aylığı uygulaması söz konusu olmakla birlikte, bu uygulama asıl olarak 1/1/2000 tarihi öncesi için önemli olmuş, 1/1/2000- 1/10/2008 döneminde alt sınır aylığının miktarı düşürülmüş, 1/10/2008 tarihinden sonraki dönem için ise bu uygulamaya son verilmiştir.

Yukarıda yer alan açıklamalardan da görüleceği üzere, emekli aylıklarının hesaplanmasında dönemsel olarak gittikçe emekli aylıkları için tüm çalışma yıllarının esas alınmasını ön plana çıkaran (hem kazanç hem de aylık bağlama yönünden) bir anlayışa yönelme olmuştur.

Ayrıca, 1/1/2000 – 1/10/2008 dönemindeki “TÜFE x Gelişme Hızı” olarak uygulanan güncelleme katsayısının 1/10/2008 tarihinden sonraki dönem için “TÜFE + Gelişme Hızı/30” şekline dönüştürülmesi ve yine 1/10/2008’den sonraki dönem için asgari aylık uygulamasının kaldırılmasının da emekli aylıklarının miktarı açısından önem arz ettiğinin bilinmesinde yarar görülmektedir.

Bu açıklamaların ışığı altında, asıl konumuz olan “asgari prim ödeme süresi tamamlandıktan sonra acaba her fazla çalışma emekli aylığını nasıl etkilemektedir, yani yükseltmekte midir ? yoksa düşürmekte midir” sorusunun cevabına bakalım.

Bu sorunun cevabına geçmeden önce, sorunun cevabının aranmasında temel ve mihenk teşkil eden bir hususu açıklamak gerekir.

Öncelikle, “Yukarıda bahsedilen dönemlerin her üçünde, sadece ikisinde veya sadece birindeki çalışmalar için emekli aylıkları nasıl hesaplamakta ve hangi mevzuat uygulanmaktadır” hususuna açıklık getirelim:

– Eğer bir kişi her üç dönemde de çalışmış ise, tüm çalışmalar her üç dönemde de geçmiş gibi önce her üç dönemin mevzuatına göre ayrı ayrı tam aylıklar hesaplanmakta, daha sonra bu dönemlerde hesaplanan tam aylıklar her dönemdeki çalışma süresine oranlanarak kısmi aylıklara çevrilmekte ve bu kısmi aylıkların toplamı kişiye bağlanacak aylığın miktarını teşkil etmektedir.

– Eğer bir kişi sadece iki dönemde çalışmış ise tüm çalışmalar bu iki dönemde geçmiş gibi önce her üç dönemin mevzuatına göre ayrı ayrı tam aylıklar hesaplanmakta, daha sonra bu dönemlerde hesaplanan tam aylıklar her dönemdeki çalışma süresine oranlanarak kısmi aylıklara çevrilmekte ve bu kısmi aylıkların toplamı kişiye bağlanacak aylığın miktarını oluşturmaktadır.

– Eğer kişi sadece son dönemde çalışmış ise bu kişi için doğal olarak sadece bu dönemin mevzuatı uygulanarak emekli aylığı hesaplanmaktadır.

Bu açıklamalar, aşağıda verilecek örneklerde daha iyi anlaşılacaktır.

Konunun örneklendirilmesi yapılırken, emekli aylığının hesaplanmasında sadece temel parametreler olarak ortalama kazanç ve aylık bağlama oranları esas alınacak, alt sınır aylığı ve güncelleme katsayısı (kazançların güncellenmesi ve 1/1/2000 tarihinden önceki döneme ait bulunan kısmi aylığın 1/10/2008 tarihine kadar güncellenerek getirilmesi) hususları göz ardı edilecektir.

ÖRNEK 1: Şimdi bir kişiyi ele alalım ve asgari prim ödeme gün sayısı 5300 olan bir kişinin her dönemde de 1.000 TL ortalama kazançla asgari prim ödeme gün sayısına kadar çalıştığını farz edelim. (NOT: 1/1/2000 tarihi öncesindeki çalışma karşılığı kazancın normal gösterge tablosundan tespit edildiği kabul edilmiştir.)

BİLGİLER1/1/2000 TARİHİ ÖNCESİ1/1/2000-1/10/2008 DÖNEMİ1/10/2008 TARİHİ SONRASI
Prim Ödeme Gün Sayısı30002000300
Tam Aylık1.000 x % 61=610 TL1.000x% 44,5=445 TL1.000x%39,5=395 TL
Kısmi Aylık610×3000/5300=345 TL445×2000/5300=168 TL395×300/5300= 22,5 TL
TOPLAM AYLIK535,5 TL

Şimdi de bu kişinin artı 700’ü son dönemde olmak üzere 6000 gün çalıştığını düşünelim.

BİLGİLER1/1/2000 TARİHİ ÖNCESİ1/1/2000-1/10/2008 DÖNEMİ1/10/2008 TARİHİ SONRASI
Prim Ödeme Gün Sayısı300020001000
Tam Aylık1.000 x % 64=640 TL1.000x% 48,2=482 TL1.000x%43,2=440 TL
Kısmi Aylık640×3000/6000=320 TL482×2000/6000=160 TL432×1000/6000=72 TL
TOPLAM AYLIK552 TL

Bu kişinin yine artı 1700’ü son dönemde olmak üzere 7000 gün çalıştığını farz edelim.

BİLGİLER1/1/2000 TARİHİ ÖNCESİ1/1/2000-1/10/2008 DÖNEMİ1/10/2008 TARİHİ SONRASI
Prim Ödeme Gün Sayısı300020002000
Tam Aylık1.000 x % 68=680 TL1.000x% 53,8=538 TL1.000x%48,8=488 TL
Kısmi Aylık680×3000/7000=291 TL538×2000/7000=153,7 TL488×2000/7000=139,4 TL
TOPLAM AYLIK584,1 TL

Bu kişinin yine artı 2700’ü son dönemde olmak üzere 8000 gün çalıştığını farz edelim.

BİLGİLER1/1/2000 TARİHİÖNCESİ1/1/2000-1/10/2008 DÖNEMİ1/10/2008 TARİHİ SONRASI
Prim Ödeme Gün Sayısı300020003000
Tam Aylık1.000 x % 72,5=725 TL1.000x% 59,4=594 TL1.000x%54,4=544 TL
Kısmi Aylık725×3000/8000=271,8 TL594×2000/8000=148,5 TL544×3000/8000= 204 TL
TOPLAM AYLIK624,3 TL

Bu kişinin en son olarak yine artı 3700’ü son dönemde olmak üzere 9000 gün çalıştığını farz edelim.

BİLGİLER1/1/2000 TARİHİÖNCESİ1/1/2000-1/10/2008 DÖNEMİ1/10/2008 TARİHİ SONRASI
Prim Ödeme Gün Sayısı300020004000
Tam Aylık1.000 x % 76,6=766 TL1.000x% 65=650 TL1.000x%60=600 TL
Kısmi Aylık766×3000/9000=255,3 TL650×2000/9000=144,4 TL600×4000/9000= 266,6 TL
TOPLAM AYLIK666,3 TL

ÖRNEK 2: Şimdi de asgari prim ödeme gün sayısı 7000 ve 8/9/1999 tarihinden sonra ilk defa çalışmaya başlayan olan bir kişinin her iki dönemde de 1.000 TL ortalama kazanca sahip olan bir kişi farz edelim.

BİLGİLER1/1/2000-1/10/2008 DÖNEMİ1/10/2008 TARİHİ SONRASI
Prim ödeme gün sayısı30004000
Tam Aylık1.000x% 53,8=538 TL1.000x%48,8=488 TL
Kısmi Aylık538×3000/7000=230,5 TL488×4000/7000= 278,8 TL
TOPLAM AYLIK509,3 TL

Bu kişinin artı 1000’i son dönemde olmak üzere toplam 8000 gün çalıştığını düşünelim.

BİLGİLER1/1/2000-1/10/2008 DÖNEMİ1/10/2008 TARİHİ SONRASI
Prim Ödeme Gün Sayısı30005000
Tam Aylık1.000x% 59,8=600 TL1.000x%54,8=548 TL
Kısmi Aylık598×3000/8000=224,2 TL548×5000/8000= 342,5 TL
TOPLAM AYLIK566,9 TL

Bu kişinin artı 2000’i son dönemde olmak üzere toplam 9000 gün çalıştığını düşünelim.

BİLGİLER1/1/2000-1/10/2008 DÖNEMİ1/10/2008 TARİHİ SONRASI
Prim Ödeme Gün Sayısı30006000
Tam Aylık1.000x% 65=650 TL1.000x% 60=600 TL
Kısmi Aylık650×3000/9000=216,6 TL600×6000/9000= 400 TL
TOPLAM AYLIK616,6 TL

ÖRNEK 3: Bu örnekte de asgari prim ödeme gün sayısı 7200 ve 30/4/2008 tarihinden sonra ilk defa çalışmaya başlayan olan bir kişinin 1.000 TL ortalama kazanca sahip olan bir kişi farz edelim.

BİLGİLER1/10/2008 TARİHİ SONRASI
Prim Ödeme Gün Sayısı7000
TAM AYLIK1.000x% 39=390 TL

Bu kişinin yine ortalama 1.000 TL kazançla 8000 gün çalıştığını düşünelim.

BİLGİLER1/10/2008 TARİHİ SONRASI
Prim Ödeme Gün Sayısı8000
TAM AYLIK1.000x% 45=450 TL

Bu kişinin yine ortalama 1.000 TL kazançla 9000 gün çalıştığını düşünelim.

BİLGİLER1/10/2008 TARİHİ SONRASI
Prim Ödeme Gün Sayısı9000
TAM AYLIK1.000x% 50=500 TL

Bu kişinin son olarak yine ortalama 1.000 TL kazançla 10000 gün çalıştığını düşünelim.

BİLGİLER1/10/2008 TARİHİ SONRASI
Prim ödeme gün sayısı10000
TAM AYLIK1.000x% 56=560 TL

 Yukarıda verilen örneklerin yorumuna gelince;

– Her üç dönemde de çalışma varsa 1/10/2008 tarihinden sonraki prim ödeme gün sayısı arttıkça aylık artmakla birlikte her fazla çalışma sonrası artış  hızı gittikçe azalmaktadır. Daha açık ifadelerle, 1/10/2008 tarihinden sonra ilk 10 yıl sonrasında % 2’ye düşmesinden dolayı beklenen artış azalma seyri içerisinde gerçekleşmektedir.

– Son iki dönemde çalışma varsa emekli aylığında yine artış gerçekleşmekte, ancak aylık bağlama oranının her iki dönemde de benzer hükümleri içermesi ve 1/10/2008 tarihinden sonra ilk 10 yıl için % 3 aylık bağlama oranının uygulanmasından ötürü her fazla çalışma, her üç dönemdeki artışın azalma hızından daha düşük olarak seyretmektedir.

– Son dönemde ise yeni bir kanun uygulaması nedeniyle diğer dönemlerle kıyaslanmasına gerek kalmadan her fazla çalışmanın emekli aylığında artan bir şekilde (artış hızında azalma olmadan ve artı çalışma süresine periyodik olarak) artış sağladığı görülmektedir.

3- SONUÇ

Her üç dönemdeki çalışma süresi emekli aylıklarını etkilenmekte, son dönem hariç asgari prim ödeme gün sayısından her fazla çalışma emekli aylığını artırmakla birlikte, bu fazla çalışma karşılığı emekli aylığındaki artış seyri gittikçe azalmaktadır. Son dönemde ise ilk defa işe girenler için bu dönemin mantığı içerisinde emekli aylıklarının genel düşüşü dışında her fazla çalışma azalma da olmadan mutlak şekilde artmaktadır.

Yoksa bazı basın haberlerinde yer aldığı gibi fazla çalışmanın mutlak olarak emekli aylığını düşüreceği söylemlerine ihtiyatla yaklaşılması gerektiği düşünülmektedir.(www.isvesosyalguvenlik.com)

Recep LEVENT*

——————————————-

* Başmüfettiş, Sosyal Güvenlik Kurumu

receplevent23@hotmail.com