Anasayfa / Emeklilik - Malullük Çok Okunan / İsteğe Bağlı Sigorta – Şartları – Başvuru – Primlerin Miktarı ve Ödenmesi – Sağlık Yardımları ve Diğer Konular

İsteğe Bağlı Sigorta – Şartları – Başvuru – Primlerin Miktarı ve Ödenmesi – Sağlık Yardımları ve Diğer Konular

Sponsorlu Bağlantılar

1-Yasal Düzenleme:

İsteğe bağlı sigorta ile ilgili düzenlemeler; 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 5/g, 50 ila 53, 61, 87, 88, 89, 92, 94, 96 ncı, geçici 6, 7 ve 16 ncı maddelerinde, eski Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 9/d, 21, 63, 93, 97 ila 102 nci, geçici 3 ve 6 ncı maddelerinde, yeni Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 9/d, 20, 59, 87, 91 ila 96 ncı, geçici 3 ve 5 inci maddelerinde yer almaktadır.

2-Sosyal Güvenlik Reformu İle Gelen Değişiklikler:

2.1-İsteğe bağlı sigorta primleri arttı, ancak isteğe bağlı sigortalılara da sağlık yardımlarından yararlanma hakkı getirildi.

2.2-4/a kapsamındaki sigortalılardan ayda 30 günden az çalışanlar da yeni dönemde ayrıca isteğe bağlı sigortaya prim ödeyebilecek ve aylık prim ödeme gün sayısını 30’a tamamlayabilecek.

2.3-İsteğe bağlı sigortalı olabilmek için geçerli 1080 gün prim ödemiş olma ve Kurumda tescilli olma şartı kaldırıldı. Daha önce sigortalılık tescili bulunmayanlar (ilk defa sigortalı olacaklar) da isteğe bağlı sigortaya başvurabilecek.

2.4-İsteğe bağlı sigortalılık müracaatı takip eden aybaşından itibaren başlıyordu, artık müracaatı takip eden günden başlayacak.

2.5-5434 sayılı Emekli Sandığı Kanununun ilgili maddelerine göre isteğe bağlı sigortaya devam edenlerin bildirimleri 4/c kapsamında, onun dışında isteğe bağlı sigortaya devam edenlerin bildirimleri ise 4/b kapsamında değerlendirilecek. Ancak, 12.05.2010 tarihinde yürürlüğe giren Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin geçici 3 üncü maddesinin beşinci fıkrası uyarınca; 506 sayılı Kanunun mülga 85 inci maddesine göre isteğe bağlı sigorta primi ödenmiş süreler, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları uygulamasında Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında hizmet olarak kabul edilir. Yani 01.10.2008 tarihi öncesinde SSK’ya ödenmiş olan isteğe bağlı sigorta primleri 4/a kapsamında, işçiler için ödenen primlerle aynı kapsamda değerlendirilecektir.

Öte yandan 01/10/2008 tarihinden itibaren isteğe bağlı sigortaya ödenen primler 4/b kapsamında değerlendirilmekteyken; 6111 sayılı Kanunun 32 nci maddesiyle 5510 sayılı Kanunun 51 inci maddesinde 01/3/2011 tarihinden geçerli olmak üzere değişiklik yapılmış olup, buna göre 4/a kapsamında (işçi olarak) ay içerisinde 30 günden az çalışanların, eksik günleri 30’a tamamlamak için isteğe bağlı sigortalı olarak yaptığı bildirimler 4/a kapsamında değerlendirilecektir.

3-Genel Açıklamalar:

5510 sayılı Kanunun 50 nci maddesinde isteğe bağlı sigorta; kişilerin isteğe bağlı olarak prim ödemek suretiyle uzun vadeli sigorta kollarına ve genel sağlık sigortasına tâbi olmalarını sağlayan sigorta şeklinde tanımlanmıştır.

4-İsteğe Bağlı Sigorta Şartları:

İsteğe bağlı sigortalı olabilmek için uluslararası sosyal güvenlik sözleşmelerinden doğan haklar saklı kalmak kaydıyla, Türkiye’de yasal olarak ikamet edenler ile Türkiye’de ikamet etmekte iken sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmamış ülkelerde bulunan Türk vatandaşlarından;

a-18 yaşını doldurmuş olmak,

b-Kanuna tabi zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışmamak veya 4/1-a (SSK) kapsamında çalışmakla birlikte, ay içinde 30 günden az çalışmak ya da tam gün çalışmamak,

c-Kendi sigortalılığı nedeniyle aylık bağlanmamış olmak,

d-İsteğe bağlı sigorta giriş bildirgesiyle Kuruma başvuruda bulunmak,

şartlarını taşıyanlar isteğe bağlı sigortalı olabilir.

Ülkemiz ile uluslararası sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmamış ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçilerinden isteğe bağlı sigortalılık talebinde bulunanlardan ise Türkiye’de ikamet şartı aranmaz.

5510 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin (a), (b) ve (e) bentlerine tabi olan sigortalılık hali (tüm sigorta kollarına tabi olmayıp haklarında bazı sigorta kollarının uygulanacağı kısmi sigortalar) isteğe bağlı sigortalılık için engel teşkil etmez.

5-İsteğe Bağlı Sigortalılık Başvurusu:

İlk defa isteğe bağlı sigortalı olmak isteyenlerin daha önce Kurumda tescilleri olmadığından, bunların sigortalılık tescilini sağlamaları için örneği Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği ekinde yer alan isteğe bağlı sigorta giriş bildirgesi ile ikametgahlarının bulunduğu sosyal güvenlik il/merkez müdürlüklerine başvurmaları gerekir. Tekrar isteğe bağlı sigortalılık talebinde bulunacak sigortalıların ise daha önce sigortalı olarak tescilleri yapılmış olduğundan, bunların isteğe bağlı sigorta giriş bildirgesi vermelerine gerek bulunmayıp, talep dilekçesi ile müracaatları yeterlidir.

Ay içerisinde 30 günden az çalışan ya da tam gün çalışmayan (part-time çalışan) sigortalılardan isteğe bağlı sigorta giriş bildirgesi ya da talep dilekçesi ekinde ay içinde zorunlu sigortaya tabi çalışılan gün sayısının beyan edilmesi, isteğe bağlı sigortaya müracaat eden yabancı ülke vatandaşlarından ise Türkiye’de kaldıkları sürenin belgelendirilmesi istenir.

Türkiye’de ikamet etmekte iken sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmamış ülkelerde bulunan Türk vatandaşlarından isteğe bağlı sigortalılık talebinde bulunanlardan ilgili ülkelere Türkiye’den gittiğinin ve halen o ülkede yaşadıklarının belgelendirilmesi amacıyla pasaport suretinin ibrazı istenir. İsteğe bağlı sigortalılığı devam edenlerden ise Kurumca belirlenecek sürelerde söz konusu ülkelerde bulunduklarının belgelendirilmeleri istenir.

Ay içerisinde kısmi çalışanlar hariç olmak üzere, yeniden isteğe bağlı sigortaya devam etmek isteyenler hakkında yeniden talep şartı aranır.

6-İsteğe Bağlı Sigortalılığın Başlangıcı:

İsteğe bağlı sigortalılık, isteğe bağlı sigortalılık giriş bildirgesinin veya talep dilekçesinin Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarına intikal ettiği tarihi takip eden günden itibaren başlar.

İsteğe bağlı sigortalılığın başladığı tarihten itibaren, aynı zamanda 4/1-a (SSK) kapsamında sigortalı olmayı gerektirecek çalışması bulunduğu tespit edilenlerin isteğe bağlı sigortalılıkları, 5510 sayılı Kanuna tabi sigortalılıklarının sona erdiği tarihi takip eden günden başlatılır. Bunlar zorunlu sigortalılıkla çakışan sürede isteğe bağlı sigorta primi ödemişse, bu süreye ilişkin ödedikleri isteğe bağlı sigorta primleri talepleri halinde kendilerine iade edilir veya doğacak borçlarına mahsup edilir.

7-Ay İçinde 30 Günden Az Çalışanların İsteğe Bağlı Sigortalılığı:

5510 sayılı Kanunun 50 nci maddesi ikinci fıkrasının (a) bendi ve Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 91 ila 96 ncı maddeleri uyarınca ayda 30 günden az çalışan veya tam gün çalışmayan sigortalılar da isterlerse ayrıca isteğe bağlı sigortalı olarak prim ödeyerek aylık prim ödeme gün sayılarını 30’a tamamlayabilirler.

Ay içerisinde 30 günden az çalışan sigortalıların aynı ay içerisinde isteğe bağlı sigortaya prim ödemeleri halinde, primi ödenen süreler zorunlu sigortalılığa ilişkin prim ödeme gün sayısına otuz günü geçmemek üzere eklenir ve eklenen bu süreler, 01/03/2011 öncesi için 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendi (Bağ-Kur) kapsamında sigortalılık süresi olarak, 01/03/2011 tarihi ve sonrası için yapılan prim ödemeleri ise 4/1-a (SSK) kapsamında sigortalılık süresi olarak kabul edilir.

Ay içinde 30 günden az çalışan veya tam gün çalışmayan sigortalıların aynı ay içinde isteğe bağlı sigortaya prim ödeyebilmeleri için ayrıca belge istenmez.

Bunlardan, prime esas kazanç alt sınırı (brüt asgari ücret) ile prime esas kazanç üst sınırı (brüt asgari ücretin altıbuçuk katı) arasında olmak şartıyla kendi belirleyecekleri günlük kazanç ve gün sayısı üzerinden malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları (% 20) ile genel sağlık sigortası (% 12) primi alınır, yazılı olarak talepte bulunmayan sigortalıların primleri ise prime esas kazancın alt sınırı üzerinden alınır. Ayrıca bu sigortalılardan, istekleri halinde işsizlik sigortası primlerinin sigortalı ve işveren hissesi oranındaki işsizlik sigortası primi de alınır. İsteğe bağlı sigortalılardan işsizlik sigortası primini ödeyenlerin, işsizlik sigortası primini ait olduğu ayı takip eden ayın sonuna kadar ödememeleri halinde, o aya ait işsizlik sigortası primi ödeme hakkı düşer.

8-Yurt Dışında Çalışan İşçilerin İsteğe Bağlı Sigortalılığı:

5510 sayılı Kanunun 5 inci maddesi g bendi uyarınca; ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçileri 4/a (SSK) kapsamında sigortalı sayılır ve bunlar hakkında işverenleri sadece kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası primi öder. Ancak bu sigortalılardan uzun vadeli sigorta kollarına da tabi olmak isteyenler isteğe bağlı sigortalı olabilirler. Bunlardan Türkiye’de yasal olarak ikamet etme şartı aranmaz. Bu kapsamda, isteğe bağlı sigorta hükümlerinden yararlananlardan ayrıca genel sağlık sigortası primi alınmaz, çünkü bunların genel sağlık sigortası primi işveren tarafından ödenir. Bunlardan sadece % 20 oranında isteğe bağlı sigorta (malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları) primi alınırı.

9-Gelir Vergisinden Muaf Olan İsteğe Bağlı Kadın Sigortalılar:

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (6) numaralı bendinde belirtilen işleri, hizmet akdiyle herhangi bir işverene tabi olmaksızın sürekli ve kazanç getirici nitelikte yaptıkları Maliye Bakanlığının görüşü alınarak Kurumca belirlenen usul ve esaslara göre tespit edilen kadın isteğe bağlı sigortalılar; 2008 yılı için prime esas günlük kazanç alt sınırının onbeş (15) katı üzerinden başlanılarak, takip eden her yıl için bir puan arttırılmak suretiyle otuz katını geçmemek üzere (2023 yılında 30 katı olacak ve o şekilde sabitlenecektir) malullük, yaşlılık, ve ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortası primi ödeyerek isteğe bağlı sigortalı olabilirler.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (6) numaralı bendi aşağıdaki şekildedir;

Evlerde kullanılan dikiş, nakış, mutfak robotu, ütü ve benzeri makine ve aletler hariç olmak üzere, muharrik kuvvet kullanmamak ve dışarıdan işçi almamak şartıyla; oturdukları evlerde imal ettikleri havlu, örtü, çarşaf, çorap, halı, kilim, dokuma mamûlleri, kırpıntı deriden üretilen mamûller, örgü, dantel, her nevi nakış işleri ve turistik eşya, hasır, sepet, süpürge, paspas, fırça, yapma çiçek, pul, payet, boncuk işleme, tığ örgü işleri, ip ve urganları, tarhana, erişte, mantı gibi ürünleri işyeri açmaksızın satanlar. Bu ürünlerin, pazar takibi suretiyle satılması ile ticarî, ziraî veya meslekî faaliyetleri dolayısıyla gelir ve kurumlar vergisi mükellefi olanların düzenledikleri hariç olmak üzere; düzenlenen kermes, festival, panayır ile kamu kurum ve kuruluşlarınca geçici olarak belirlenen yerlerde satılması muaflıktan faydalanmaya engel değildir.

10-İsteğe Bağlı Sigortalılığın Sona Ermesi:

İsteğe bağlı sigortalılık;

a-İsteğe bağlı sigortalılığını sona erdirmek isteyenlerin buna ilişkin dilekçelerinin Kurum kayıtlarına intikal ettiği aya ait prim borcu bulunmaması halinde talep tarihinden, talepte bulunulan aya ait prim borcu bulunması halinde ise talep tarihinden önceki primi ödenmiş ayın sonundan,

b-Aylık talebinde bulunanların, aylığa hak kazanmış olmak şartıyla talep tarihinden,

c-Sigortalının ölümü halinde prim borcu bulunmuyorsa ölüm tarihinden;

d-Sigortalının ölümü halinde prim borcu varsa, borcun hak sahiplerince 12 ay içinde ödenmesi halinde ölüm tarihinden, prim borcunun 12 ay içinde ödenmemesi veya hak sahiplerinin prim borcunu ödemeden aylık talebinde bulunması halinde en son primi ödenmiş ayın sonundan,

e-5510 sayılı Kanunun 51 inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkra hükümleri saklı kalmak üzere 4/1-a (SSK), 4/1-b (BAĞ-KUR) ve 4/1-c (Emekli Sandığı) kapsamında çalışmaya başlayanlar için çalışmaya başlanılan tarihin bir gün öncesinden, 4/1-b kapsamına tabi çalışmaya başlayanlar için ise çalışmaya başladığı tarihten,

itibaren sona erer.

Ay içerisinde kısmi çalışanlar hariç olmak üzere, sigortalılıkları sona erdikten sonra yeniden isteğe bağlı sigortaya devam etmek isteyenlerin bunun için Kuruma yeniden başvurmaları gerekir.

11-İsteğe Bağlı Sigorta Prim Tutarları ve Primlerin Ödenmesi:

İsteğe bağlı sigorta primi, 5510 sayılı Kanunun 82 nci maddesine göre belirlenen prime esas kazancın alt sınırı ile üst sınırı arasında olmak kaydıyla, sigortalı tarafından belirlenen ve yazılı olarak talep edilen prime esas aylık kazancın yüzde 32’sidir. Bunun yüzde 20’si malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi, yüzde 12’si genel sağlık sigortası primidir. Güncel prim tutarlarına Pratik Bilgiler bölümünden ulaşılabilir.

Ay içinde 30 günden az çalışanlar için prime esas kazancın alt sınırı ile üst sınırı arasında olmak kaydıyla belirlenen günlük kazanç ve gün sayısı üzerinden malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortası primi olmak üzere yüzde 32 oranında prim alınır. Yazılı olarak talepte bulunmayan sigortalıların primleri prime esas kazancın alt sınırı üzerinden tahsil edilir.

İsteğe bağlı sigortalı olanlar, bakmakla yükümlü olunan kişi olsa dahi, 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılır ve bunlardan mutlaka genel sağlık sigortası primi de alınır.

İsteğe bağlı sigorta priminin, ait olduğu ayı takip eden ayın sonuna kadar ödenmesi gerekir. Ait olduğu aydan itibaren en geç 12 ay içinde kendileri veya hak sahipleri tarafından gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte ödenmeyen süreler, hizmet olarak değerlendirilmez. Bu 12 aylık süreden sonra ödenen primler sigortalının veya hak sahiplerinin talebi üzerine iade veya doğacak borçlarına mahsup edilebilir.

12-İsteğe Bağlı Sigortalılık Sürelerinin Değerlendirilmesi:

İsteğe bağlı sigorta primi ödenmiş süreler, malullük, vazife malullüğü, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortası hükümlerinin uygulamasında dikkate alınır ve bu süreler 4/1-b (Bağ-Kur) kapsamında sigortalılık süresi olarak kabul edilir. Ancak, 12.05.2010 tarihinde yürürlüğe giren Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin geçici 3 üncü maddesinin beşinci fıkrası uyarınca; 506 sayılı Kanunun mülga 85 inci maddesine göre isteğe bağlı sigorta primi ödenmiş süreler, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları uygulamasında 4/1-a kapsamında hizmet olarak kabul edilir. Yani 01.10.2008 tarihi öncesinde SSK’ya ödenmiş olan isteğe bağlı sigorta primleri 4/a kapsamında, işçiler için ödenen primlerle aynı kapsamda değerlendirilir. Aynı şekilde, 4/a kapsamında 30 günden az çalışması bulunanlardan aylık çalışma süresini isteğe bağlı sigorta primi ödemek suretiyle 30 güne tamamlayanlar ile Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında Ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçilerinin, bu sürede ödedikleri isteğe bağlı sigorta primleri 4/1-a (SSK) kapsamında sigortalılık süresi olarak değerlendirilir.

İsteğe bağlı sigortalılıktaki prime esas kazançlar ile prim ödeme gün sayıları kısa vadeli sigorta (iş kazası ve meslek hastalığı) uygulamalarında dikkate alınmaz.

İsteğe bağlı sigortalı olanlar, bakmakla yükümlü olunan kişi olsa dahi, 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılır ve bunlardan genel sağlık sigortası primi de alınır. Dolayısıyla bunlar bakmakla yükümlü olan kişi üzerinden değil, kendi genel sağlık sigortaları üzerinden sağlık yardımı alırlar.www.isvesosyalguvenlik.com