Anasayfa / Yazarlar / Esman DİLLİ / 18 Yaşını Dolduran Çocukların Genel Sağlık Sigortasından Yararlanma Durumu

18 Yaşını Dolduran Çocukların Genel Sağlık Sigortasından Yararlanma Durumu

Sponsorlu Bağlantılar

Önemli Açıklama: 6631 sayılı Kanunla, lise veya dengi öğrenimden mezun olanlara 20 yaşını, yükseköğrenimden mezun olanlara ise 25 yaşını geçmemek üzere, mezun oldukları tarihi izleyen günden itibaren iki yıl süreyle anne, baba veya evlilerse eşleri üzerinden sağlık yardımı alma hakkı getirilmiştir. (Bkz. Mezun Olan Gençler Sağlıktan Ücretsiz Yararlanabilecek)

Daha önce belirtildiği üzere (05/12/2011, 28/12/2011, 20/01/2012, 24/01/2012 tarihli haberler ve Genel Sağlık Sigortası İle İlgili Yeni Düzenlemeler), bankalar, sigorta ve reasürans şirketleri, ticaret, odaları, sanayi odaları, borsalar veya bunların teşkil ettikleri birliklerin personeli, tutuklu ve hükümlüler, er – erbaş ve yedek subaylar, milletvekilleri, Anayasa Mahkemesi Başkan ve üyeleri, bunlardan emekli olanlar ile bunlar üzerinden dul – yetim aylığı alanlar hariç; daha önce genel sağlık sigortası kapsamına alınmamış herkes için genel sağlık sigortası 1/1/2012 tarihinden itibaren zorunlu hale gelmiştir. Buna 18 yaşını doldurmamış çocuklar da dahildir.

18 Yaşını Doldurmamış Çocukların Genel Sağlık Sigortasından Yararlanma Durumu:

5510 sayılı Kanun uyarınca 18 yaşını doldurmamış olan çocuklar;

1-Öncelikle, eğer kendileri sigortalı işçi olarak bir işte/işyerinde çalışıyorlarsa veya ölen anne ya da babaları üzerinden yetim aylığı alıyorlarsa, bu kapsamda genel sağlık sigortası yardımlarından yararlanırlar. Bunlardan hiç biri söz konusu değilse;

2-Anne veya babaları sigortalı olarak herhangi bir işte veya işyerinde çalışıyorlarsa ya da kendi çalışmalarından dolayı Kurumdan gelir veya aylık (emekli, malullük aylığı, sürekli iş göremezlik geliri gibi) alıyorlarsa, bu durumda bakmakla yükümlü olunan kişi kapsamında anne veya babaları üzerinden genel sağlık sigortası yardımı alırlar. Böyle bir imkanları da yoksa;

3-5510 sayılı Kanunun 61 ve 67 nci maddeleri uyarınca bunlar, prim ödemelerine gerek kalmadan ücretsiz olarak genel sağlık sigortasından yararlanırlar. Çünkü, 61 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca; 60 ıncı madde gereği genel sağlık sigortalısı sayılanların çocukları, ana ya da babanın tescil edilmiş olmasına bakılmaksızın ve ayrıca bir işleme gerek olmaksızın 18 yaşını dolduruncaya kadar genel sağlık sigortalısı veya genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi olarak sağlık hizmetlerinden ve diğer haklardan yararlandırılırlar. 18 yaşından küçük çocuğun ana ve babası da yok ise 18 yaşını dolduruncaya kadar 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (c) bendinin (7) numaralı alt bendi (2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu hükümlerine göre korunma, bakım ve rehabilitasyon hizmetlerinden ücretsiz faydalanan kişiler) kapsamında primi Devlet tarafından ödenmek üzere genel sağlık sigortalısı sayılırlar.

18 Yaşını Dolduran Çocukların Genel Sağlık Sigortasından Yararlanma Durumu:

1-Kendi çalışmaları yani sigortalılıkları nedeniyle genel sağlık sigortası yardımlarından yararlanan çocukların durumunda 18 yaşını doldurduklarında da herhangi bir değişiklik olmaz, sigortalı çalışmaları devam ettiği sürece bunlar genel sağlık sigortasından yararlanırlar.

2-Ancak kendi sigortalı çalışması olmayan, aldıkları yetim aylığı nedeniyle ya da bakmakla yükümlü olunan kişi kapsamında anne veya babaları üzerinden genel sağlık sigortasından yararlanan çocukların durumu ise 18 yaşını doldurduklarında değişir. Çünkü 5510 sayılı Kanunun 3 üncü ve 34 üncü maddeleri uyarınca bunların bu hakları; 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim veya 3308 sayılı Meslekî Eğitim Kanununda belirtilen aday çıraklık ve çıraklık eğitimi ile işletmelerde meslekî eğitim görmeleri halinde 20 yaşını, yüksek öğrenim görmeleri halinde 25 yaşını doldurduklarında sona erer.

Bunun istisnası ise yaşına bakılmaksızın evli olmayan malûl çocuklar ile evli olmayan kız çocuklarıdır.

Evli Olmayan Malûl Çocuklar:

Evli olmayan malûl (çalışma gücünün en az % 60’ını kaybetmiş) kız veya erkek çocuklar, ister aldıkları yetim aylığı nedeniyle, isterse bakmakla yükümlü olunan kişi kapsamında anne veya babaları üzerinden genel sağlık sigortasından yararlanıyor olsunlar hiç fark etmez, bunlar evlenmedikleri ve maluliyetleri devam ettiği sürece yaşları ne olursa olsun bu hakları devam edeceğinden, 18 yaşını doldurduktan sonra da aynı şekilde genel sağlık sigortasından yararlanmaya devam ederler.

Evli Olmayan Kız Çocuklar:

Evli olmayan, evli olmakla beraber sonradan dul kalan kız çocuklar, eğer ölen anne veya babaları üzerinden aldıkları yetim aylığı nedeniyle genel sağlık sigortasından yararlanıyorlarsa, bunlar evlenmedikleri sürece yaşları ne olursa olsun yetim aylığı almaya devam edeceklerinden, bu kapsamda 18 yaşını doldurduktan sonra da genel sağlık sigortasından yararlanmaya devam ederler.

Bakmakla yükümlü olunan kişi kapsamında anne veya babaları üzerinden genel sağlık sigortasından yararlanan kız çocuklarının durumu ise biraz farklıdır. Babası veya annesi 01/10/2008 tarihinden önce sigortalı olmuş ve kendisi de 01/10/2008 tarihinden önce doğmuş , dolayısıyla anne veya babasının bakmakla yükümlü olduğu kişi kapsamında sağlık yardımlarından yararlanma hakkı elde etmiş olup da herhangi bir işte çalışmayan ve evli olmayan kız çocukları, yaşları kaç olursa olsun, evlenmedikleri ve çalışmadıkları sürece anne veya babaları üzerinden genel sağlık sigortalısı olarak sağlık yardımı almaya devam ederler. 01/10/2008 tarihinden sonra belirtilen hakları kazanan kız çocuklarının durumu ise erkek çocuklarla aynıdır, yani öğrenimleri devam etmiyorsa, 18 yaşını doldurduklarında bakmakla yükümlü olunan kişi statüsünde anne veya babaları üzerinden sağlık yardımı alma haklarını kaybederler.

3-Yukarıda belirtilen şartların hiçbirine sahip olmadığı yani anne veya babası üzerinden sağlık yardımı alama imkanı olmadığı için primleri devlet tarafından ödenen, dolayısıyla ücretsiz olarak genel sağlık sigortasından yararlanan çocuklar ise öğrenimleri devam ediyor olsa dahi, 18 yaşını doldurduklarında bu hakkı kaybederler.

Çırakların Durumu:

3308 sayılı Meslekî Eğitim Kanununda belirtilen aday çırak, çırak ve işletmelerde meslekî eğitim gören öğrenciler hakkında iş kazası ve meslek hastalığı ile hastalık sigortası zaten uygulanmakta ve 5510 sayılı Kanunun 87 nci maddesi birinci fıkrasının (e) bendi uyarınca bunların primini, Milli Eğitim Bakanlığı veya bu öğrencilerin eğitim gördükleri okullar ödemektedir. Aynı Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde 6111 sayılı Kanunla yapılan değişiklik uyarınca, bunlardan bakmakla yükümlü olunan kişi kapsamında anne veya babaları üzerinden sağlık yardımı alma imkanı olmayanlar ayrıca genel sağlık sigortalısı da sayılır ve bu şekilde sağlık yardımlarından yararlanırlar.

Öğrenimleri Devam Eden Çocukların Durumu:

Anne veya babaları üzerinden bakmakla yükümlü olunan kişi kapsamında veya aldıkları yetim aylığı nedeniyle sağlık yardımı alan çocuklar; 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim veya 3308 sayılı Meslekî Eğitim Kanununda belirtilen aday çıraklık ve çıraklık eğitimi ile işletmelerde meslekî eğitim görmeleri halinde 20 yaşını, yüksek öğrenim görmeleri halinde 25 yaşını doldurduklarında bu hakları sona erer. Dolayısıyla öğrenimleri devam ettiği sürece 18 yaşını doldursalar dahi haklarını hemen kaybetmezler. Ancak bu durumdakilerin, her yıl öğrenci belgelerini ilgili sosyal güvenlik il müdürlüğü/sosyal güvenlik merkezine göndermeleri gerekmektedir.

18 Yaşını Doldurunca Genel Sağlık Sigortası Primi Ödemesi Gerekenler:

18 yaşını doldurunca genel sağlık sigortası primi ödemesi gereken çocuklar, artık anne veya babaları üzerinden genel sağlık sigortası yardımı alma hakları kalmamış olan, dolayısıyla kendileri ayrı bir kişi olarak zorunlu genel sağlık sigortalısı sayılan çocuklardır. Bu durumda olanlar aşağıda belirtilmiştir.

1-Öncelikle, anne veya babaları üzerinden sağlık yardımı alma imkanı olmadığı için primleri devlet tarafından ödenen kişi kapsamında genel sağlık sigortası yardımlarından ücretsiz olarak yararlanan 18 yaş altı çocuklar, öğrenim görüyor olsalar dahi 18 yaşını doldurduklarında bu hakkı kaybettiklerinden, bunlar kendileri zorunlu genel sağlık sigortalısı sayılırlar ve artık bunların genel sağlık sigortası primi ödemeleri gerekir.

2-Aldıkları yetim aylığı nedeniyle ya da bakmakla yükümlü olunan kişi kapsamında anne veya babaları üzerinden sağlık yardımı alan erkek çocuklar, eğer öğrenimleri devam etmiyorsa 18 yaşını doldurduklarında aldıkları yetim aylığı kesileceği veya bakmakla yükümlü olunan kişi statüsünü kaybedecekleri için, artık bunlar anne veya babaları üzerinden sağlık yardımı alamazlar, dolaysıyla bunlar da zorunlu genel sağlık sigortalısı sayılır ve bunların da genel sağlık sigortası primi ödemeleri gerekir. Kız çocukları ise eğer anne veya babaları üzerinden aldıkları yetim aylığı nedeniyle sağlık yardımı alıyorlarsa, öğrenimleri devam etmiyor olsa, 18 yaşını doldursalar dahi evli olmadıkları sürece yetim aylığı almaya devam edeceklerinden, prim ödemelerine gerek kalmadan bu kapsamda genel sağlık sigortalılıkları ve sağlık yardımlarından yararlanma hakları da devam eder. Bakmakla yükümlü olunan kişi kapsamında anne veya babaları üzerinden sağlık yardımı alan kız çocukları ise bu hakkı 01/10/2008 tarihinden önce kazanmışlarsa, yetim aylığında olduğu gibi öğrenimleri devam etmiyor olsa, 18 yaşını doldursalar dahi evli olmadıkları sürece anne veya babaları üzerinden sağlık yardımı almaya devam ederler. Ancak bu hakkı 01/10/2008 tarihinden sonra kazanmışlarsa, bu durumda erkek çocuklar gibi öğrenimleri devam etmiyorsa, anne veya babaları üzerinden sağlık yardımı alma haklarını kaybedeceklerinden, bunlar da zorunlu genel sağlık sigortalısı sayılır ve bunların da artık genel sağlık sigortası primi ödemeleri gerekir.

18 Yaşını Dolduran Çocuklara Çıkarılan Genel Sağlık Sigortası Prim Borcunun Dayanağı:

Genel Sağlık Sigortası Kapsamında Gelir Tespiti, Tescil ve İzleme Sürecine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 4 üncü maddesinde;

Genel sağlık sigortalısı ya da genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi statüsünde olmayanlar ile genel sağlık sigortalılığı ya da genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi statüsü sona eren kişilerin (anne veya babaları üzerinden sağlık yardımı alma hakkını kaybeden çocuklar bu kapsama girmektedir), SGK tarafından re’sen tescil edileceği; bu kişiler için, gelir testleri sonuçlandırılıncaya kadar 5510 sayılı Kanunun 82 nci maddesine göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz günlük tutarı prime esas asgarî kazanç tutarı olarak esas alınarak primlerinin tahakkuk ettirileceği, ayrıca gelir tespitini yaptırmak üzere bir ay içinde vakıflara başvurması gerektiğinin SGK tarafından re’sen tescil edilen kişilere bildirileceği, kendisine gelir testi yapılmasını istemeyenler ile genel sağlık sigortası tescilinin yapıldığına dair tebligatın yapıldığı tarihten itibaren bir ay içinde gelir testi yapılması yönünde muvafakat vermeyenlerin gelirlerinin asgarî ücretin iki katı olarak kabul edileceği,

16 ncı maddesinde da; genel sağlık sigortası tescilinin re’sen yapıldığı tarihten itibaren prim tahakkuk ettirileceği ve ödeme yükümlülüğünün başlayacağı,

hükümleri yer almaktadır.

Yukarıda belirtilen nedenlerle anne veya babası üzerinden sağlık yardımı alma hakkını kaybeden çocuklar, söz konusu hükümler uyarınca Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından re’sen yani herhangi bir başvuruya gerek kalmadan Genel Sağlık Sigortalısı olarak tescil edilir. Bu şekilde tescil edilen çocuğun aylık geliri 16 yaşından büyükler için geçerli olan brüt asgari ücret (1 Temmuz – 31 Ağustos 2012 tarihleri arası için 940,50 TL) olarak kabul edilir ve bu doğrultuda o çocuk adına her ay genel sağlık sigortası prim borcu (1 Temmuz – 31 Ağustos 2012 tarihleri arası için 112,86 TL) tahakkuk ettirilir. Ayrıca SGK tarafından çocuğun kendisine, gelir testi yaptırmak üzere bağlı bulunduğu sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakfına bir ay içerisinde başvurması gerektiğine dair bir yazı gönderilir. Bu yazıyı alan çocuğun bir ay içerisinde gelir testi yaptırmak üzere adrese dayalı nüfus kayıt sisteminde kayıtlı adresine göre bağlı olduğu ilçe Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfına gelir testi yaptırmak üzere başvurması gerekir.

Gelir Testi Nasıl Yapılır – Sonucu Ne Olur ?

Gelir testi sırasında çocuğun aylık geliri tespit edilirken sadece çocuğun gelirine bakılmaz, yani sadece çocuğun aylık geliri esas alınmaz. Aile olarak aynı hane içinde yaşayan ve nüfus kayıtlarında yer alan eş, yaşlarına bakılmaksızın evli olmayan çocuk ve genel sağlık sigortalısı olarak tescil edilecek kişinin ana ve babası esas alınır. Daha açık bir anlatımla, ana ve/veya babasıyla aynı adreste ikamet eden ve yaş koşulları nedeniyle ana/babanın bakmakla yükümlüsü konumunda olmayanların gelir testi yapılırken ana, baba ve çocuğun gelirleri hesaplamada birlikte dikkate alınır. Ancak nüfus kayıtlarına göre ana ve babasından ayrı ikamet eden (ayrı yaşayan) bakmakla yükümlülük durumu sona ermiş çocukların gelir testi, anne – babası dahil edilmeden ayrı olarak yapılır.

Yukarıda belirtildiği şekilde yapılan gelir testi sonucunda hane içerisinde kişi başına düşen aylık gelir hesaplanır. Bu şekilde çocuğa tekabül eden yani çocuğun hissesine düşen aylık gelir brüt asgari ücretin üçte birinden (01/07/2012-31/12/2012 tarihleri arası 313,50 TL) az çıkarsa kişi primi devlet tarafından ödenecek genel sağlık sigortalısı statüsüne alınır ve primi devlet tarafından ödenir. Eğer geliri asgari ücretin üçte birinden fazla çıkarsa prim ödemesi gerekir ve tespit edilen gelir durumuna göre; 01/07/2012-31/12/2012 tarihleri arası için) aylık kazancı 313,50 TL’den 940,50 TL’ye kadar ise aylık 37,62 TL, aylık kazancı 940,50 TL’den 1.881 TL’ye kadar ise aylık 112,86 TL, aylık kazancı 1.881 TL’den fazla ise aylık 225,72 TL genel sağlık sigortası primi ödemesi gerekir.

Gelir Testi Yaptırılmazsa Ne Olur?

Kurum gelir testi yapılmasına dair yazı göndermiş ise bu yazının tebliğ tarihinden itibaren, bir aylık süre içerisinde ilgili Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfına başvuruda bulunulmaması, geç başvuruda bulunulması veya hiç başvuruda bulunulmaması halinde herhangi bir idari para cezası uygulanması söz konusu değildir. Ancak, bu durumda ilgili kişinin aylık geliri asgari ücretin iki katı kabul edilir ve aylık brüt asgari ücretin iki katının % 12’si tutarında (01/07/2012-31/12/2012 tarihleri arası aylık 225,72 TL) her ay genel sağlık sigortası primi ödenmesi gerekir.

Eğer Kurum gelir testi için herhangi bir yazı göndermemmişse bu durumda da gelir testi sonucu kişinin aylık geliri tespit edilene kadar ilgili kişinin aylık geliri brüt asgari ücret olarak (01/07/2012-31/12/2012 tarihleri arası 940,50 TL) kabul edilir ve her ay bunun % 12’si tutarında (01/07/2012-31/12/2012 tarihleri arası 112,86 TL) genel sağlık sigortası primi ödenmesi gerekir.

Genel Sağlık Sigortası Prim Borcu Çıkarılan Çocuklar Ne Yapmalı ?

Yukarıda belirtildiği şekilde, 18 yaşını doldurduğu için Kurumca re’sen genel sağlık sigortalısı olarak tescil edilen ve prim borcu çıkarılan çocuk için, eğer öğrenimi devam ediyorsa ilgili Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü veya Sosyal Güvenlik Merkezine başvurularak öğrenci belgesinin verilmesi gerekir. Öğrenci belgesi müdürlük tarafından değerlendirilir, eğer çocuğun anne veya babası üzerinden sağlık yardımı alma hakkının devam ettiği anlaşılırsa, re’sen yapılan genel sağlık sigortası tescili ve çıkarılan prim borcu silinir (Ayrıntılı bilgi Genel Sağlık Sigortası Prim Borcu Çıkarılanlar Ne Yapmalı? Başlıklı yazıda yer almaktadır).

Eğer çocuğun öğrenimi devam etmiyorsa, derhal gelir testi için ilgili Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfına başvurulması gerekir. Gelir testi sonucuna göre Kurum tahakkuk ettirdiği primi siler veya artırır ya da azaltır.

Çıkarılan Prim Borcunu Ödemek Zorunlu mu?

Kurum tarafından tahakkuk ettirilen (çıkarılan) prim borcu 5510 sayılı Kanunun 88 ve 89 uncu maddeleri kapsamında ödenmesi zorunlu bir borç olup, süresinde ödenmemesi halinde ayrıca gecikme zammı ve cezası eklenir. Bunun tek istisnası; yukarıda belirtildiği şekilde, öğrenci belgesinin ibrazı sonucu çocuğun anne veya babası üzerinden sağlık yardımı alma hakkının devam ettiği veya yapılan gelir testi sonucuna göre çocuğun genel sağlık sigortası priminin devlet tarafından ödenmesi gerektiği sonucu ortaya çıkarsa, tahakkuk ettirilen prim borcu Kurum tarafından silinir.

Boşanan Kız Çocuklarına Prim Borcu Çıkarılabilir:

Evliyken eşleri üzerinden sağlık yardımı alan kız çocukları, boşanmaları halinde bu hakkı kaybedeceklerinden, 18 yaşını dolduran çocuklarda olduğu gibi, Kurum bunları re’sen genel sağlık sigortalısı olarak tescil edip prim borcu çıkarabilir. Bu durumdaki kız çocuğunun, bakmakla yükümlü olunan kişi statüsünde anne veya babası üzerinden sağlık yardımı alma hakkı varsa veya ölen anne ya da babası üzerinden alacağı yetim aylığı dolayısıyla sağlık yardımı alma hakkı varsa, Kuruma başvuruda bulunarak bu kapsamda sağlık yardımlarından yararlanma hakkı elde edebilir ve çıkarılan prim borcu da silinir. Bu imkanları olmayan boşanmış kız çocuklarının ise yukarıda belirtildiği gibi gelir testi yaptırması gerekir.

Evlilik Çocuğun Durumunu Değiştirir mi?

Türk Medeni Kanununa göre evlenmeyle kişi ergin olunacağından, 18 yaşından küçük olsalar biler evlenen çocuklar anne veya babaları üzerinden sağlık yardımı alma haklarını kaybederler. Çünkü evlenen çocuk, bakmakla yükümlü olunan kişi statüsünü kaybeder, anne veya babası üzerinden yetim aylığı alıyorsa evlenince aylığı kesilir. Dolayısıyla anne veya babası üzerinden aldığı sağlık yardımının dayanağı ortadan kalkmış olur. Çocuğun malul olup olmaması, kız veya erkek olması, 18 yaşını doldurup doldurmaması, öğreniminin devam edip etmemesi durumu değiştirmez. Bu durumda eğer kendi sigortalı çalışması da yoksa çocuğun gelir testi yaptırması gerekir.

Anne veya Babanın Durumunda Değişiklik Olmaması Şartı:

Çocuğun, bakmakla yükümlü olunan kişi kapsamında anne veya baba üzerinden sağlık yardımı almaya devam edebilmesi için, çocuğun kendi durumunda herhangi bir değişiklik olmaması gerektiği gibi üzerinden sağlık yardımı aldığı anne veya babasının durumunda da herhangi bir değişiklik olmaması, yani anne veya babası sigortalı ise sigortalılığının devam etmesi, anne veya babası gelir – aylık alıyorsa almaya devam etmesi gerekir.

Çalışma Yaşı:

Yukarıda, 18 yaşını doldurmamış çocuklarla ilgili olarak “kendi çalışmaları” ibaresi kullanıldığından, 18 yaşını doldurmamış çocuk çalışabilir mi sorusu akla gelebilir.

Genel olarak, 4857 İş Kanununun 71 inci maddesi uyarınca; 15 yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır. Ancak, 14 yaşını doldurmuş ve ilköğretimi tamamlamış olan çocuklar, bedensel, zihinsel ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenler okullarına devama engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilirler. Konuyla ilgili olarak Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik 06.04.2004 tarih ve 25425 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Ayrıca 18 yaşını doldurmamış çocukların bazı işlerde çalıştırılmaları yasaktır.(isvesosyalguvenlik.com)